گزارشگر: محیا امید
چهارشنبه، ۱۴ عقرب، طالبان در هرات دستور دادند که زنان بدون برقع اجازهی ورود به ادارات دولتی و شفاخانهی حوزوی را ندارند. در طول پنج روز بعد از این دستور، بسیاری از زنان پشت دروازهها مانده و برخی داکتران و کارمندان زن برای انجام وظایف خود مجبور به پوشیدن برقع شدهاند.
مدینه، دختر ۲۰ سالهای از مرکز هرات، یکی از کسانی است که پس از این دستور، نتوانست وارد شفاخانهی حوزوی شود. برادر او یک روز پیش از صدور فرمان طالبان در شفاخانهی حوزوی بستری شده بود. صبح چهارشنبه، وقتی برای دیدن برادرش به شفاخانه رفت، مأموران طالبان مانع ورودش شدند.
او امروز یکشنبه، ۱۸ عقرب، در صحبت با «صدای زنان افغانستان» گفت: «وقتی رسیدم، گروهی از زنان را دیدم که میخواستند وارد شفاخانه شوند. طالبان با چوب و شلاق جلویشان را گرفته بودند. چند زن که اعتراض کردند، طالبان آنها را لتوکوب کردند.»
برخی داکتران زن نیز مجبور شدهاند برای انجام وظایف خود برقع بپوشند.
یکی از داکتران متخصص شفاخانهی حوزوی میگوید: «روز پنجشنبه برای انجام عملیات جراحی به شفاخانه رفتم، ولی طالبان گفتند داکتران هم باید برقع بپوشند. ناچار شدم برگردم، برقع بخرم و بعد با برقع وارد شفاخانه شدم.»
شماری از داکتران و پرستاران زن میگویند که کار کردن با برقع بسیار دشوار است و باعث اختلال در انجام وظایف آنها میشود. یکی از پرستاران هشدار داده که «این وضعیت نهتنها غیرانسانی است، بلکه بر کارکرد کارمندان و سلامت بیماران هم تأثیر میگذارد.»
در محبس عمومی هرات، زنان نیز با مانع مشابهی روبهرو شدهاند. فریده، زن ۳۰ ساله، روز چهارشنبه برای دیدن شوهرش به محبس رفت، اما طالبان او را از دروازه بازگرداندند.
او میگوید: «فقط مادرشوهرم را که برقع داشت، راه دادند. وقتی پرسیدم چرا من را نمیگذارید، گفتند برو و با برقع بیا.»
هر هفته چهارشنبه، روز ملاقات زنانهی محبس عمومی هرات است. چهارشنبهی گذشته، به گفتهی فریده، صفی طولانی از زنان پشت دروازهی محبس منتظر ماندند، اما در نهایت هیچکدام بدون برقع موفق به ورود نشدند.
این دستور طالبان تنها به شفاخانهی دولتی محدود نمانده و به کلینیکهای خصوصی نیز رسیده است. مریم، داکتر جلدی در یکی از کلینیکهای خصوصی هرات میگوید:
«محیط کاری ما کاملاً زنانه است، هیچ مردی در آنجا نیست؛ اما طالبان فرمان دادهاند که از این پس باید با برقع به محل کار بیاییم. یک هفته مهلت دادهاند تا همه زنان برقع بپوشند. برای من که هر صبح باید بیرون شوم، پوشیدن برقع بسیار دشوار است.»
در ادارهی ثبت احوال نفوس نیز وضعیت مشابهی جریان دارد. حلیمه، زنی ۴۰ ساله، که برای گرفتن تذکرهی دخترش به آنجا رفته بود، میگوید: «طالبان ما را بدون برقع اجازه ندادند. چند ساعت منتظر ماندیم، مجبور شدیم برگردیم تا برقع بیاوریم. برقع نپوشیم، کارهای ما انجام نمیشود. مجبوریم، چه کار کنیم؟»
در همین حال، منابع در هرات در صحبت با رسانهی صدای زنان افغانستان از گسترش این محدودیت به مدارس دینی نیز خبر دادهاند.
سمیه، شاگرد صنف دهم یکی از مدارس دینی هرات میگوید: «روز پنجشنبه امر به معروف طالبان در جریان ساعت درسی آمدند و گفتند که از این به بعد باید با برقع بیاییم. ما حجاب عربی با نقاب و دستکش داشتیم، اما گفتند کافی نیست.»
در حالیکه بسیاری از شاگردان و آموزگاران مدارس دینی در هرات همین حالا با چادرهای بلند و نقاب در کلاسها حاضر میشوند، دستور تازهی طالبان عملاً پوشش برقع را بهعنوان شرط حضور تحمیل کرده است.
از سوی دیگر، دامنهی این محدودیتها از نهادهای رسمی فراتر رفته و به مراکز فرهنگی نیز کشیده شده است. منابع محلی در هرات میگویند دستور الزام پوشش برقع به مراکز آموزشی و کتابخانهی عامه هم رسیده است.
ماریا، ۱۹ ساله، که امروز مانند روزهای قبل به کتابخانه رفته بود، با مأموران امر به معروف طالبان روبهرو شد. او میگوید: «وقتی دیدند برقع ندارم گفتند حالا که آمدی بیا، ولی از فردا بدون برقع اصلاً نیایی.»
فرمان تازهی طالبان فقط در ادارات و مدارس نمانده، بلکه به جادههای شهر نیز سرایت کرده است. احمد، یکی از سهچرخداران (ریکشا) در هرات، میگوید که در سه روز گذشته دوبار طالبان سهچرخ او را متوقف کرده و زنان بدون برقع را پایین کردهاند.
او میگوید: «چهار بار سواری به ولسوالی گذره بردم، دوبار جلویم را گرفتند و گفتند اجازه ندارم زنان بی برقع را سوار کنم. زنان را پایین کردند و گفتند بروید برقع بپوشید.»
در نتیجهی این دستور، زنان برای رفتوآمد با مشکل روبهرو شدهاند و نگرانی آنان نیز رو به افزایش است. حسیبا، یکی از زنان شهر، میگوید: «امروز صبح خواستم به شفاخانه بروم، نیم ساعت کنار سرک ایستاده بودم؛ هیچ سهچرخ مرا سوار نمیکرد. میگفتند طالبان اگر زن بدون برقع را در موتر ببینند، سهچرخدار را میزنند.»
با اجرای دستور تازهی طالبان، زندگی روزمرهی زنان در هرات محدودتر شده و دسترسی آنها به فضاهای عمومی با مانع مواجه شده است.
شماری از فعالان حقوق زن این اقدام طالبان را «حذف کامل زنان از فضای عمومی» توصیف کردهاند.
«جنبش زنان افغانستان در تبعید» با صدور بیانیهای، این دستور طالبان را محکوم کرده و نوشته است: «این اقدام نهتنها نقض آشکار حق رفتوآمد آزادانه و کرامت انسانی زنان است، بلکه بیرحمانهترین نوع تحقیر اجتماعی و محدودسازی حقوق اساسی آنان به شمار میرود.»
اعضای این جنبش گفتهاند که طالبان با اعمال چنین محدودیتهایی، میکوشند زنان را از زندگی اجتماعی و حق سادهی شهروندی محروم کنند و حتی حضور آنان را در مکانهایی چون شفاخانه جرم تلقی کنند.
