نویسنده: محمد رجا
دیدبان حقوق بشر در تازهترین گزارش خود اعلام کرده است که طالبان با سرکوب سیستماتیک رسانهها و بدرفتاری با خبرنگاران، بهویژه خبرنگاران از قوم هزاره، شیعهمذهب و زنان خبرنگار، فضای رسانهای افغانستان را به شدت محدود کردهاند.
این نهاد هشدار داده است که طالبان خبرنگاران هزاره را «دشمن خود» میدانند و آنان را با تهدید، توهین و شکنجه تحت فشار شدیدتر قرار میدهند.
بر اساس این گزارش که روز پنجشنبه، ۱ عقرب، منتشر شده است، یکی از خبرنگاران هزاره گفته که طالبان هنگام بازداشت و شکنجه به او گفتهاند:
«بچهی هزاره جرأت کرده علیه ما حرف بزند؟ ما جنگ را از امریکاییها بردیم، تو کی هستی؟ هر وقت بخواهیم میتوانیم تو را بکشیم.»
دیدبان حقوق بشر تأیید کرده است که دادگاههای طالبان در مواردی خبرنگاران را محاکمه کردهاند و حتی کسانی که به دلیل نبود مدارک کافی تبرئه شدهاند، در دوران بازداشت مورد شکنجه و بدرفتاری قرار گرفتهاند.
یکی از خبرنگاران بازداشتشده گفته است: «هیچکس جرأت نمیکند وکیل یک خبرنگار شود.»
براساس گزارش این نهاد، طالبان خبرنگاران هزاره را از روی کینه و با انگیزهی مذهبی شکنجه میکنند و آن را «ثواب» میپندارند.
فرشته عباسی، پژوهشگر بخش آسیایی دیدبان حقوق بشر، گفته است که زنان خبرنگار بیش از مردان هدف محدودیت و خشونت قرار گرفتهاند.
به گفتهی او، طالبان در بسیاری از ولایتها عملاً زنان را از کار در رسانهها منع کردهاند.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که طالبان زنان خبرنگار را وادار کردهاند تا با حجاب کامل و روبند در محل کار حاضر شوند، از تماس و همکاری با همکاران مرد خودداری کنند و تنها در برنامههای مخصوص زنان فعالیت داشته باشند.
زنان خبرنگار از پوشش موضوعات سیاسی، امنیتی و حقوق بشری نیز منع شدهاند.
یک زن خبرنگار از قندهار گفته است: «در قندهار هیچ خبرنگار زن در تلویزیون یا رادیو کار نمیکند. طالبان گفتهاند اینجا جای زن نیست.»
در ولایتهای پکتیا، خوست و ننگرهار نیز وضعیت مشابهی گزارش شده است.
بر اساس یافتههای این گزارش، طالبان زنان را از شرکت در کنفرانسهای خبری، ورکشاپها و نشستهای آموزشی نیز محروم کردهاند.
یک خبرنگار زن در هرات گفته است که طالبان مانع حضور او در یک دورهی آموزشی خبرنگاری شدهاند و گفتهاند: «هیچ زنی حق شرکت در این دوره را ندارد.»
دیدبان حقوق بشر میگوید اعمال این محدودیتها باعث شده است که شمار زیادی از خبرنگاران زن و مرد یا کار خود را ترک کنند یا ناچار به ترک کشور شوند.
این نهاد به نقل از «خبرنگاران بدون مرز» نوشته است که در ماههای نخست حاکمیت طالبان، میان ۴۰ تا ۶۰ درصد رسانههای افغانستان تعطیل شدهاند.
یکی از خبرنگاران هزارهتبار که چهار سال پیش در هرات دستگیر و ماهها در زندان شکنجه شده، گفته است:
«طالبان هنگام شکنجه به من میگفتند: هزاره کافر است، شکنجه کردنش هم ثواب دارد و هم لذتبخش است.»
تعداد مردان شاغل در رسانهها از حدود چهار هزار نفر پیش از سقوط دولت پیشین، به دو هزار نفر در سال ۲۰۲۲ کاهش یافته است.
شمار زنان خبرنگار نیز از حدود ۱۴۰۰ نفر پیش از سال ۲۰۲۱ به تنها ۶۰۰ نفر در سال ۲۰۲۴ رسیده است.
دیدبان حقوق بشر از طالبان خواسته است تا همهی خبرنگاران بازداشتشده را فوراً آزاد کرده، از تهدید خانوادههای آنان خودداری کنند.
این نهاد بینالمللی همچنین از کشورهای همسایه، از جمله ایران و پاکستان، خواسته است که از بازگرداندن خبرنگاران افغانستانی به افغانستان تحت حاکمیت طالبان خودداری کنند، زیرا هیچ تضمینی برای تأمین امنیت آنان وجود ندارد و زندگیشان در معرض خطر جدی قرار دارد.
دیدبان حقوق بشر در پایان از جامعهی جهانی خواسته است تا برای حمایت از رسانهها و خبرنگاران در افغانستان، بهویژه خبرنگاران هزاره، اقدامات فوری و مؤثر انجام دهد.
همچنین از گزارشگر ویژهی ملل متحد در امور حقوق بشر افغانستان خواسته شده تا دربارهی شکنجه، بازداشتهای خودسرانه و نقض آزادی بیان از سوی طالبان تحقیق کند.
