پروندهی داستاننویسان زن افغانستان-۲۰
پژوهشگر: قومشاهی
عزیزه خوشنصیب از چهرههای چندرشتهای فرهنگ معاصر افغانستان است؛ زنی که حضورش در عرصههای داستاننویسی، شاعری، نقاشی، نویسندگی، روزنامهنگاری و فعالیتهای فرهنگی بخشی از تلاش نسل زنان افغانستان برای یافتن جایگاهی مستقل و اثرگذار در جامعه و فرهنگ این کشور را بازتاب میدهد. او در حوزههای گوناگون فرهنگی، از داستان گرفته تا شعر، تا آموزش هنر و ادبیات کودک، فعالیت داشته و از این رهگذر کوشیده سهمی در غنای ادبیات و فرهنگ معاصر افغانستان داشته باشد.
دلیل اینکه نشریهی صدای زنان افغانستان، پروندهی وی را به مطالعه و بازخوانی گرفته است، نوعی نقد فضای بسته و انجماد فرهنگی افغانستان در دورهی گروه طالبان است؛ دورهای که زنان برای حضور آزادانه و پایدار در عرصههای مختلف زندگی با محدودیتهای فراوان طالبانی روبهرویند. همچنین بازگشایی این پرونده، خودش بخشی از روایت مقاومت و پایداری و ماندگاری زنان اهل قلم افغانستان است.
داستان، شعر، نقاشی، آموزش هنر، ادبیات کودک، روزنامهنگاری و فعالیتهای فرهنگی زنان افغانستان بخشی از کارنامهی زنان پیش از امارت طالبانی است؛ زنانی که توانستهاند استعدادهایشان را به فعلیت برسانند؛ عزیزه خوشنصیب یکی از این دسته زنان افغانستانی است.
کارنامهی داستانی
عزیزه خوشنصیب فعالیت فرهنگی خود را ابتدا با نوشتن داستانهای کوتاه آغاز کرد؛ اما آن را دنبال نکرد و سپس به شاعری پرداخت. به هرروی، آثار داستانی که ایشان را در فهرست داستاننویسان قرار داده است، قرار زیر است:
• نشر چهار داستان کوتاه در فصلنامهی صدف در کابل؛
• رمان «در دام دد» منشر شده در مارچ ۱۴۰۳؛
• مجموعه قصهی «اسپک طلایی» برای کودکان (کار مشترک)؛
• - مجموعه کتابهای مصور سه جلدی «قصههای شیر سلطان» ویژهی اطفال، شهردارى کابل و ادارۀ انکشاف بینالمللى ایالات متحده امریکا، ۱۳۹۰.
کارنامهی شعری
عزیزه خوشنصیب پس از داستاننویسی به سرودن شعر روی آورد. برخی از نهادهای ادبی او را شاعری با صدای مستقل در زمینهی زن، جامعه و انسان معرفی کرده است. وی همچنین نقاشی برای کودکان و نوجوانان را نیز در کارنامهی هنری خویش دارد.
• مجموعه شعر «یک پنجره آفتاب»، نخستین مجموعه شعر وی از سوی مرکز انتشارات تکانک، در سال ۱۳۸۴ انتشار یافت. وی در جایی گفته است که بخشی از این مجموعه شعر، در دورهی نخست حاکمیت طالبان، زمانی که درهای مکتب و دانشگاه به روی زنان بسته شد، سروده شده بوده.
• مجموعه شعر «مثل خودم»، ناشر: انتشارات خراسان قدیم، ۱۳۸۷.
کارنامهی ادبیات کودک و نوجوان
• مجموعه شعر «بتاب بتاب آفتاب»، ویژهی کودکان، ناشر: مرکز تعاون افغانستان، ۱۳۷۹؛
• «هنر و هنرهای زیبا در افغانستان»، ۳ جلد، کار مشترک، ناشر: مرکز منبع معلومات افغانستان در پوهنتون کابل، ۱۳۸۹؛
• کتاب پژوهشی و هنری «ارزشهای هنری عمارات افغانستان، با همکاری پوهاند محمداکبر سلام، چاپ ۱۳۹۰ خورشیدی؛
• «شناخت رنگ و کاربرد آن در هنر ابتکاری»، کار مشترک، سال نشر: ۱۳۸۹؛
• مجموعه فلشکارت مصور یا کارتهای آموزشی الفبا (شعر کودکانه، انتشارات کودکانه، کابل، ۱۳۹۶)؛
• آشنایى با حیوانات، (شعر کودکانه، انتشارات کودکانه، کابل، ۱۳۹۷)؛
• آشنایى با سبزیجات ( شعر کودکانه، انتشارات کودکانه، کابل، ۱۳۹۷).
کارنامهی دیگر فعالیتها
• نشر مجلهی «مژده»، ویژهی کودکان؛
• مسئولیت گزارشهای فرهنگی و هنری گاهنامهی هنر؛
• تا یک روز پیش از سقوط دولت جمهوری، تدریس در انیستیتوت ملی موسیقی در شهر کابل؛
• آمر کورسهای هنری مؤسسهی پرورش ذهنی گلهای کوچک (ویژه اطفال) و مرکز هنری و فرهنگی پاکنگاران، سپس معاون و متعاقباً رئیس این نهادها از ۲۰۰۰ تا سپتامبر ۲۰۲۱؛
• عضو مؤسس نهاد «پرورش ذهنی گلهای کوچک»؛
• عضو مؤسس مرکز هنری پاکنگاران؛
• عضو انجمن قلم افغانستان؛
• از بنیانگذاران و هیأتمدیرهی نهاد ملودیهای آزادی در مشیگان؛
• عضو خانهی فرهنگی افغانستانیهای مقیم هامبورگ؛
• عضو خانهی فرهنگی «شادیان» در برلین؛
• عضو «مرکز هنرهای معاصر» در فرانکفورت؛
• ویرایشگر خبری نهاد گزارشدهی جنگ و صلح (WPR)؛
• ویرایشگر خبری در آژانس خبری پژواک؛
• رئیس مؤسسهی هنرى فرهنگى پاکنگاران؛
• ایفای نقش روزنامهنگار در فیلم مستند «نانآوران کوچک»؛
• حضور در فیلم گزارشی دربارهی نخستین نمایشگاه گروهی نقاشی زنان افغانستان؛
• ایفای نقش روزنامهنگار خارجی به نام کریستینا در سریال «سوله او سیال» در سال ۱۳۹۷.
کارنامهی هنر نقاشی و تجسمی
عزیزه خوشنصیب فعالیت خود را در رشتهی نقاشی از حدود ۱۳۹۱ آغاز کرد. تمرکز اصلی وی در نقاشی، طبیعت و تکنیک آبرنگ است. نمودار فعالیتهای ایشان در این زمینه به قرار زیر است:
• شرکت در نمایشگاه آثار هنری ساخته شده از مواد دورریختنی در کابل، در سال ۱۳۹۰؛
• نمایش ۲۰ اثر آبرنگ در نمایشگاه نقاشی مهاجران افغانستانی در قطر، در دسامبر ۱۴۰۰؛
• ارائهی تابلوی اکریلیک «آسمان خراشها» در نمایشگاهی در قطر؛
• نمایش ۳۶ تابلوی آبرنگ با عنوان «زنان افغانستان؛ ققنوسهای آزادی» در کتابخانهی لوسیا کریویرو دا سیلوا در شهر براگا، پرتقال، در سال ۱۴۰۱.
تحصیلات
خانم خوشنصیب مکتب را در شهر مزار شریف خواند و تحصیلات عالی را دانشگاه کابل در رشته فزیک به پایان رساند. همچنین اتمام دورهی آموزش روزنامهنگاری در نهاد انستیتوت گزارشدهی جنگ و صلح (Institute for War and Peace Reporting) در سال ۱۳۷۹.
زیستنامهی شخصی
سال ۱۳۵۴ خورشیدی، دورهی جمهوری تازه تأسیس داوود خان است. اوضاع سیاسی افغانستان در ظاهر دارای ثبات و استحکام است و در باطن در جوشش چالشهای پنهان. عزیزه خوشنصیب، فرزند محمدشریف، در خانوادهی روشنفکر در چنین سالی در شهر مزارشریف، ولایت بلخ، دیده به جهان گشود.
روایت زندگی ایشان، بخشی از هویت «زنانه»ی زنان افغانستان است. زنی صاحب قلم و تجربه که در نوع خودش شورش علیه نظام متحجر طالبانی است. پروندهی این چنینی به خوبی دو فصل پیش از امارت طالبانی و دورهی امارت طالبانی را نشان میدهد. دورهی پیش از امارت طالبانی، زنان سلول پویا و فعال در بدنهی حیات سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بوده است؛ اما پس از امارت طالبانی، زنان از تمام عرصهها حذف شدهاند و به پستوهای خانهها محبوس گردیدهاند.
عزیزه خوشنصیب یکی از آن جمله بیرقهای برافراشتهی زنان افغانستان است که هویت و نشان توانایی زنان را در افغانستان اعلام میکند؛ نشان افتخاری که رسماً تیری است به تاریکخانهی قلب ملا هبتالله که زنان را از سطوح مختلف زندگی حذف کرده است.
از سال ۱۳۵۴ خورشیدی تا ۱۴۰۵ خورشیدی حساب کنیم، ۵۲ سال را دربر میگیرد. در تمام این ۵ دهه، هر بار که نظام طالبانی روی کار آمده است، زنان از تمام برنامههای زندگی سیاسی، اشتغال، کار، آزادی، فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی حذف شدهاند. باید تغییراتی پیش بیاید و امارت طالبانی جای خود را به نظام عادلانه و مردممدار و دموکراسی پایدار و پایبند به ارزشهای حقوق بشری بدهد تا زنان به زندگی برگردند.
