پروندهی داستاننویسان زن افغانستان-۹
پژوهشگر: قدمشاهی
درآمد
فوزیه رهگذر برلاس، زن داستاننویس، شاعر، اهل مطبوعات، از متولدین دههی سی خورشیدی است. در واقع آن دههی سی خورشیدی، از اتفاق روزگار، مقارن بود با دورهای که مدرنیزاسیون و توسعهی آموزش در افغانستان شروع شده بود. فوزیه این شانس را داشت که در عصر تاریک و ستمگرانهی طالبانی به دنیا نیامده است. بانویی که از جهان سنت و سنتگرایی افغانستان جامه درید و در جهان مدرن پا گذاشت: درس خواند، آموزشهای مدرن دید، قلم به دست گرفت و نوشتن را آموخت، داستان نوشت، شعر سرود و فعالیتهای مطبوعاتی را در رسانههای معتبر جهانی تجربه کرد و مدتی در وزارت فرهنگ افغانستان کار کرد.
او «صدا»ی خود را بلند کرد؛ صدایی که در سنتهای متحجرانهی اسلامی- افغانستانی حرام شمرده میشود. این حرمت را شکست. زنی چندساحتی بود؛ زنی که بخش بزرگی از زندگی را در بیرون از کشور سپری کرد و با جهان مدرن زیست و زندگی کرد.
داستاننویسی
فوزیه رهگذر برلاس، از کودکی، با راهنمایی پدرِ داستاننویسش، به داستاننویسی پرداخت. او در تمام عمر هفتادسالهاش نوشت. البته به گفتهی خودش بیشتر نوشتههایش برای رادیو بوده است. وی مجموعه داستان مستقل چاپ شده ندارد. از جملهی داستانهای کوتاه وی یکی «شاهدخت والسها» است. تذکرهنویسان فوزیه رهگذر برلاس را از نویسندگان دهههای پنجاه و شست خورشیدی دانستهاند. دلیل اینکه وی را به این دو دهه محدود کرده است، شاید این باشد که از آن پس یا داستان ننوشته یا رابطهاش با جهان افغانستان قطع شده است.
به هر روی، آنچه در منابع آمده، از وی سه کتاب بهنامهای «دیار شگفتیها» (۱۳۷۸ خورشیدی، چاپ تورنتو)، «آسمانها پدر من هستند» (۱۳۸۰ خورشیدی) و «چشمهای عجیب» تاکنون چاپ شده است. متأسفانه این کتابها در منابع و مآخذ موجود معرفی نشده و به آن پرداخته نشده است. این، از خصلت کمکاری منتقدان، تذکرهنویسان و رسانههای ادبی است. در حالی که معرفی مفصل آفرینشگران ادبی و هنری زنان افغانستان و معرفی آثارشان، یعنی معرفی تواناییها و لیاقتهای زنان افغانستان است؛ زنانی که توانستهاند بالی برای پرواز و حنجرهای برای فریاد پیدا کنند. به هر حال، از وی داستانهای کوتاه و اشعار زیادی در مطبوعات بیرون از کشور منتشر شده است. برخی از سرودههای وی به زبان انگلیسی برگردان شده و در مجلهی نویسندگی خلاق دانشگاه ایالتی آریزونا چاپ شده است.
مطبوعات
فوزیه رهگذر برلاس علاوه بر نویسندگی سابقهی کار حرفهای در عرصهی رسانه و مطبوعات شنیداری نیز دارد. وی زمانی که در ترکیه بود، برای انجام کار مطبوعات شنیداری در سال ۱۳۶۳ خورشیدی عازم آلمان شد. در آنجا بهعنوان متصدی اخبار و برنامههای رادیو آزادی در شعبهی تاجیکی و رادیو آزاد اروپا در مونشن کار کرد. او با نام مستعار «رؤیا بهار» تا سال ۱۳۷۳، یعنی به مدت یازده سال در این پست اجرای وظیفه کرد. علاوه بر کار رسانه شنیداری، وی سپس عضو اتفاق ژورنالستان آلمان نیز شد.
تحصیلات
فوزیه رهگذر برلاس از آن دسته زنانی است با تحصیلات عالی. او علاوه بر فعالیتهای ادبی و رسانهای، تجربهی آموزش دورهی مکتب را در افغانستان و تحصیلات عالی را در ترکیه و امریکا دارد؛ در واقع او تجربهی آموزش مدرن رل در سه کشور سپری کرده است. به هر روی، وی بعد از ختم دوازده سال آموزش در لیسهی رابعهی بلخی شهر مزار شریف، برای ادامهی تحصیلاتش در ترکیه رفت و از دانشگاه استانبول در رشتهی زبان و ادبیات انگلیسی و ترکی معاصر با مدرک لیسانس فارغالتحصیل گردید. سپس در سال ۱۳۷۴ خورشیدی در دانشگاه واشنگتن، در مقطع فوق لیسانس پذیرفته شد و این مقطع تحصیلی را در رشتهی زبان و ادبیات فارسی به تاریخ ۱۳۷۵ خورشیدی به پایان رساند و سپس وارد دورهی دکترا شد. اینکه در چه سالی سند ماستری از همین دانشگاه به دست آورد و در چه رشتهای دکترا خوانده است، در منابع، چیزی در این باره گفته نشده است. فوزیه رهگذر برای خدمات شایانش در عرصهی آزادی و حقوق بشر تقدیرنامه از جانب بیل کلینتون، رئیسجمهوری پیشین آمریکا، گرفته است.
هجرت
فوزیه رهگذر برلاس از نسل «جهانوطن» افغانستان است. بخش بزرگی از عمر خود را در بیرون از کشور، بهویژه در ترکیه و آمریکا، سپری کرده است. او پس از پایان دورهی دوازدهسالهی آموزش، ازدواج کرد و سپس به ترکیه رفت.
شرح حال مدنی
فوزیه رهگذر برلاس از متولدین ۱۳۳۴ خورشیدی است. از نظر سلسله مراتب تاریخی و تقویم تاریخ، وی نهمین داستاننویس زن افغانستان است؛ کسی که وارد دنیای مدرن شد و با مقولهی جهان مدرن، داستاننویسی، وارد تعاملات زندگی گردید. پدرش محمد شفیع رهگذر نیز از جمله داستاننویسان افغانستان است.
