گزارشگر: ملیحه افضلی
آزادی رسانهها یکی از بنیادیترین شاخصهای یک جامعهی آزاد و دموکراتیک به شمار میرود. رسانههای آزاد نهتنها نقش ناظر قدرت را ایفا میکنند، بلکه ابزار اصلی آگاهیدهی، شفافیت و پاسخگویی در جامعه هستند. با اینحال، پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگوست ۲۰۲۱، این آزادی در افغانستان به گونهای بیسابقه با تهدید و محدودیت مواجه شده است.
پس از تسلط طالبان، فضای رسانهای افغانستان به شدت بسته شده و دهها خبرنگار، صرفاً به دلیل انجام وظیفهی حرفهایشان، تهدید، بازداشت و زندانی شدهاند. خبرنگاران زن و مرد با محدودیتهای گستردهای روبهرو شدهاند، اما این فشارها بر زنان خبرنگار به مراتب شدیدتر بوده است.
طالبان با وضع دستورالعملهای سختگیرانه، از جمله اجبار به پوشش خاص و استفاده از ماسک برای زنان خبرنگار، عملاً حضور آنان را در رسانهها محدود و گاه ناممکن ساختهاند. این اقدامات بخشی از سیاست حذف تدریجی زنان از عرصهی عمومی و رسانهای است.
بررسی موارد بازداشت خبرنگاران نشان میدهد که این اقدامات تصادفی یا موردی نیست، بلکه بخشی از یک سیاست سیستماتیک و هدفمند برای خاموشکردن صدای حقیقت است. از زمان تسلط طالبان تاکنون، دهها خبرنگار در زندانهای این گروه بودهاند که برخی از آنان هنوز هم در بازداشت به سر میبرند.
چند روز پیش، یک خبرنگار زن بهنام ناظره رشیدی ابتدا تهدید و سپس بازداشت شد. بر اساس گزارش نهادهای بینالمللی حامی رسانهها، بسیاری از خبرنگاران بدون هیچگونه اتهام رسمی یا روند قانونی زندانی شدهاند. دلایل بازداشت آنان شامل جنسیت، افشای حقایق، گزارشدهی دربارهی نقض حقوق بشر، حقوق زنان و پوشش اعتراضات مدنی بوده است.
سرکوب خبرنگاران و محدودسازی رسانهها پیامدهای گسترده و خطرناکی برای جامعه دارد. این روند باعث خاموششدن صدای مردم، فرار گستردهی خبرنگاران از کشور، کاهش آگاهی عمومی، نابودی تدریجی نهادهای رسانهای و انزوای هرچه بیشتر افغانستان در سطح بینالمللی میشود.
زندانیکردن خبرنگاران نهتنها نقض آشکار آزادی بیان است، بلکه جامعه را از حق دانستن محروم میسازد. رسانهها پل ارتباطی میان مردم و واقعیتهای جهاناند و نقشی حیاتی در بازتاب رویدادها، بهویژه در شرایط بحرانی مانند افغانستان، دارند. تداوم سیاستهای سرکوبگرایانهی طالبان علیه رسانهها، حقیقت را پنهان و جامعه را به سوی تاریکی و بیخبری سوق میدهد. حمایت از خبرنگاران و آزادی رسانهها نهتنها یک مطالبهی حرفهای، بلکه یک ضرورت انسانی و اجتماعی است.
