پروندهی داستاننویسان زن افغانستانی (۳)
نویسنده: علی پیام
دنیا غبار
ما در این سلسله نوشتار، زندگینامهی زنان توانمند افغانستانی را ورق میزنیم؛ زنانی که نمایندهی تواناییها، شایستگیها و لیاقتهایند؛ زنانی که رسم حصار، مهر پردهنشینی و تبعیض جنسیتی را چلیپا کشیدهاند. البته در این نوشتار، تکیهی ما بر لیاقت و توانایی آنان در خلق روایت ادبی و هنر داستاننویسی است. در کنار خلاقیت و آفرینش داستانی، به دیگر شایستگیها، تواناییها و مهارتهایشان نیز پرداخته میشود. همچنان در این سلسله نوشتار، روایت زنان داستاننویس را از بدو شروع داستاننویسی زنان در کشور روی دست گرفته و به ترتیب به حال حاضر میرسانیم. از چند شمارهی پیشین، پیوسته رسیدهایم به نویسندگان متولد دههی بیست خورشیدی.
در این شماره، زندگینامهی بهروزرسانیشده و تازهترین اطلاعات از زن داستاننویسی را مرور میکنیم که افزون بر نویسندگی، شاعر، نقاش و پزشک نیز است: دکتر دنیا غبار. از وی مجموعهداستانی بهنام «گذشتهی من» در سال ۱۳۴۲ در کابل چاپ و منتشر شده است. همچنین داستان کوتاهی بهنام «آیه» (Aya) در سال ۱۹۹۴ بهعنوان یکی از ده داستان کوتاه برتر همان سال به چاپ رسیده و در اندونزی نیز ترجمه شده است.
آنچه در وبسایت آفتاب، که همین داستان به انگلیسی چاپ شده، در مورد معنای Aya آمده، چنین است: «Aya is the word Mother used by a group of people in Afghanistan» که ترجمهی فارسی آن چنین است: آیه، واژهیی که از سوی برخی از مردم افغانستان برای مادر به کار میرود؛ یعنی دقیقاً همانطور که مردم دایکندی مادر را «آیه» میگویند. از دکتر غبار مجموعهی شعری بهنام «غایبان» (The Invisibles) به زبان انگلیسی، شامل چهلویک قطعه شعر و هجده نقاشی، در سال ۲۰۰۳ منتشر شده است. تذکرهنویسان داخلی وی را از داستاننویسان دههی سی و آغاز دههی چهل خورشیدی به شمار آوردهاند.
خانم غبار از متولدین دههی بیست شمسی است؛ در سال ۱۳۲۱ خورشیدی در کابل به دنیا آمد. وی فرزند صالحه غبار و میرغلاممحمد غبار (مورخ مشهور کشور) است. آموزشهای ابتدایی و متوسطه را در لیسهی ملالی کابل سپری کرد و در دانشکدهی طب کابل تحصیل کرد و مدرک MD (پزشک عمومی) گرفت. سپس در برلین دورهی تخصصی پزشکی را دنبال کرد و مدرک MPH (بهداشت عمومی) را از دانشگاه میشیگان امریکا به دست آورد. وی دارای مدرک MD و MPH است و مجوز تدریس در ایالتهای ماساچوست و کانزاس را نیز دارد. بهگفتهی وبسایت آفتاب، وی شش سال پیش در امریکا زندگی میکرده است و احتمالاً هنوز همانجا اقامت دارد. او در زمان اشغال افغانستان توسط اتحاد جماهیر شوروی کشور را ترک کرد.
برخی منابع، او را برندهی جایزهی حقوق مدنی و حقوق بشر از سوی نهادی بهنام KNEA در سال ۲۰۰۴ دانستهاند. این جایزه به افراد، مدارس، انجمنهای آموزشی یا سازمانهایی اهدا میشود که در زمینهی حقوق بشر و حقوق مدنی فعالیتهای برجسته داشته باشند. هدف از این جایزه، شناسایی و قدردانی از تلاشهای کسانی است که در جهت ترویج برابری، تنوع، شمول و عدالت اجتماعی در جوامع خود کار میکنند؛ چیزی که متأسفانه در قاموس سیاسی افغانستان کنونی غریب و ناآشناست. زنانی که در دیگر کشورها توانستهاند لیاقت و تواناییهای خود را نشان دهند، اما زنان افغانستان امروز در وضعیت زندانی قرار دارند.
خانم غبار همچنین برندهی رتبهی سوم مسابقات شعر جامعهی بینالمللی در واشنگتندیسی، برندهی جایزهی نقاشی مسابقات Art Central 2004 در ایالت میزوری و برندهی جایزهی سوم شعر برای سرودهی «بهسوی ناشناختهها» از جامعهی بینالمللی شعرا در واشنگتندیسی است. وی رتبهی نخست جوایز نقاشیهای آبرنگ کشوری و محلی را نیز در کارنامهی هنری خود دارد. همچنین جایزهی حقوق بشر از سوی سازمان آموزش ملی کانزاس در اپریل ۲۰۰۲ نیز به وی تعلق گرفته است.
زنانی چون دکتر دنیا غبار در کشورهای دیگر فرصت پرواز و پیشرفت دارند؛ اما اگر در کشور خود میبودند، بیتردید در زیر برقع و در کنج خانه محبوس میماندند. در شرایط کنونی، افغانستان تنها سرزمینی است که زنان در آن حق دسترسی به حقوق انسانی و بشریشان را ندارند و امکان بروز تواناییها، شایستگیها و خلاقیتهایشان از آنان گرفته شده است.
