گزارشگر: ملیحه افضلی
پس از به قدرت رسیدن گروه طالبان در آگست ۲۰۲۱ در افغانستان، محدودیتهای گوناگونی بر زنان وضع شد. آمدن این گروه برای زنان نهتنها یک تغییر سیاسی، بلکه آغاز محرومیت و محدودیت بود.
امروز زنان افغانستان در شرایطی زندگی میکنند که از اساسیترین حقشان، یعنی آموزش، محروم شدهاند. در مقابل، زنان افغانستانی در خارج از کشور به دستاوردهای مهم و ارزشمندی رسیدهاند. هر ماه شاهد یک دستاورد و موفقیت تازه از زنان در بیرون از کشور هستیم؛ موفقیتهایی که در حقیقت، تفاوت زندگی زنان در شرایط متفاوت را نشان میدهد. اگر برای زنان داخل افغانستان نیز مانند زنان خارج از کشور زمینهی آموزش، تحصیل، کار و آزادی فراهم شود، بدون شک آنان نیز به دستاوردهای بزرگ رسیده و پیشرفت خواهند کرد.
پس از حاکمیت طالبان، زنان در داخل افغانستان ابتدا در سال ۲۰۲۱ از رفتن به مکاتب و دانشگاهها منع شدند. در ادامه، در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ نیز زنان از رفتن به وظیفه محروم شدند. همچنان در این سالها شاهد تطبیق شلاق بر زنان، افزایش خشونت خانوادگی و ازدواجهای اجباری بودهایم. براساس گزارشهای نشرشده، تنها در دو ماه حمل و ثور، بیش از ۲۰ زن در ولایتهای مختلف شلاق زده شدند. چنانکه ستره محکمهی طالبان در سال ۱۴۰۴ (مارچ ۲۰۲۵ تا مارچ ۲۰۲۶) گزارش داده است که حداقل ۱۱۸۶ نفر به گونهی علنی شلاق زده شدهاند که در میان آنان نزدیک به ۱۰۰ زن نیز شامل بودهاند.
در ادامه، بخش زنان سازمان ملل (UN Women) نیز گزارش داده است که طالبان در سه ماه سال ۲۰۲۵، ۳۱۶ نفر را شلاق زدهاند که ۳۰ نفر آنان زن بودهاند. همچنان در سه هفته گذشته شاهد قتلهای مرموز، خشونتهای خانوادگی و ترور زنان بودهایم. این قتلها شامل زنانی به نامهای فرزانه، بدریه، لیزا، لیلما، سونیا، خدیجه و محدثه میشود که به شیوههای مختلف جان باختهاند. فرزانه از جمله دخترانی بود که در ۱۸ سالگی به ازدواج اجباری داده شد و سپس توسط شوهرش به قتل رسید.
همچنان بدریه جلالی زنی بود که هدف شلیک قرار گرفت و براساس گزارشهای نشرشده، طالبان در این قتل دست داشتهاند. لیزا شمس در نتیجهی خشونت خانوادگی به قتل رسید. لیلما مفتون نیز مانند بدریه هدف شلیک قرار گرفت. سونیا، زن ۲۲ ساله، توسط شوهرش کشته شد. خدیجه، دختر ۱۲ ساله، به شکل مشکوک و با احتمال سوءاستفادهی جنسی به قتل رسید. محدثه علوی، دختر ۱۵ ساله، نیز هشت ماه پس از ازدواج، در نتیجهی خشونت خانوادگی جان باخت. این وضعیت نشان میدهد که سطح پایین آگاهی و گسترش محدودیتها، زمینهساز افزایش خشونت و ازدواجهای اجباری شده است.
این وضعیت واکنشهای گستردهای از سوی شبکههای اجتماعی، زنان معترض و سازمانهای حقوق بشری به همراه داشته است. شماری از زنان معترض گفتهاند که بازداشتهای خودسرانه، شکنجه، تهدید، آزار و رفتار خشونتآمیز محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان علیه زنان، جنایت آشکار علیه انسانیت و نقض صریح حقوق بشر است. بهار خموش، یکی از دختران معترض، در یک پیام تصویری زنان افغانستان را «بینام و بیهویت شده» توسط طالبان خواند و خواستار توجه جهانی شد. در ادامه، آزیتا نظیمی، خبرنگار و فعال حقوق زن، نیز دربارهی قتلهای مرموز ابراز نگرانی کرده و وضعیت کنونی را بیانگر نبود عدالت دانسته است. همچنان سازمانهای حقوق بشری بارها استفاده از مجازاتهای بدنی علنی را محکوم کرده و هشدار دادهاند که این اقدامات با معیارهای بینالمللی حقوق بشر در تضاد است.
اما در مقابل، زنان افغانستانی در خارج از کشور پیشرفتهای قابل توجهی داشتهاند. چند روز پیش، در ۹ می، رابعه نسیمی، پیمانه اسد و شهیره کریمی، سه زن افغانستانی، در انتخابات شوراهای محلی بریتانیا به پیروزی رسیدند. همچنان شمیم فروتن، دختر افغانستانی، در ایتالیا جایزهی جشنوارهی شعر فرانکلو را از آن خود کرد. روز دوشنبه، ۱۱ می، شاهد موفقیت ذکیه خدادادی در رقابتهای قهرمانی اروپا نیز بودیم. در ادامه، حسیبه اتکپال، خبرنگار افغانستانی، در ۱۲ می ۲۰۲۶ شریک تجارتی رستورانتی به نام «بانجان رومی» شد.
در پایان میتوان گفت که زنان افغانستان امروز در دو واقعیت متفاوت زندگی میکنند؛ زنانی که در داخل کشور با محدودیت، خشونت و محرومیت روبهرو هستند و زنانی که در خارج از کشور با استفاده از فرصتهای آموزشی و اجتماعی به موفقیت و پیشرفت دست یافتهاند. این تفاوت نشان میدهد که اگر زمینهی آموزش، کار و آزادی برای زنان در افغانستان فراهم شود، آنان نیز میتوانند نقش مهمی در پیشرفت جامعه و آیندهی کشور داشته باشند.
