پروندهی داستاننویسان زن افغانستان- ۱۲
پژوهشگر: قدم شاهی
«هر بار که زنی از خود دفاع میکند، بیآنکه بداند چگونه یا چرا، بیآنکه ادعایی داشته باشد، از همهی زنان دفاع کرده است»
مایا آنجلو
کارنامهی نویسندگی
پروین پژواک (Parween Pazhwak)، داستاننویس، شاعر و مترجم معاصر افغانستان. او «بیآنکه ادعایی داشته باشد» با کارنامهی بسیار پربار ادبی و آثار منتشرشدهی خودش چه در داخل و چه در بیرون از کشور «از همهی زنان دفاع کرده است».
نویسندگی دفاعیه است؛ دفاع از «بودن» و «شدن» زن. پروین پژواک، او که تمامقد، عمر خود را در پای نوشتن و سرودن هزینه کرده، از ۱۴ سالگی به نوشتن روی آورده است؛ بنابراین، ۴۵ سال است که مدام مینویسد. با نوشتن، صدایش را در قالب واژگان به فراخنای زمان منتشر کرده است. ۴۵ سال آفرینش و نمایش قدرت و اقتدار زنانه. نوشتن، «بودن»، قدرت و هویت است. پروین پژواک نویسندهای که در زبانهای مختلف و برای مردمان مختلف جهان تکثیر شده است. بدین معنی که آثارش به زبانهای مختلف برگردان شده است: سویدنی، فرانسوی، انگلیسی و پشتو.
وی از خیلی زود، زمانی که هنوز چهارده سالش بود، به ادبیات روی آورد. نویسندگی را با قصههایی برای کودکان آغاز کرد و بیشترین آثارش در حوزهی ادبیات کودک است. خودش در جایی گفته است: «نوشتههایم را با قصهها برای اطفال آغاز کردم. همواره دوست داشتم برای خواهر خردم، نیلاب، قصه بسازم و با رنگهایی که از خواهر بزرگم گلالی قرض میگرفتم آن قصهها را مصور بسازم. یکی از خوشبختیهای زندگی من این بوده است که همواره کتاب، قلم، رنگ و کاغذ و اشخاص علاقمند به دانش و هنر در اطرافم وجود داشتهاند.»
او علاوه بر رماننویسی و داستاننویسی شاعر نیز است. از چهاردهسالگی با شعر نیمایی و سپید آشنا شد و عاشق سرودن شعر گشت. اولین شعری که سرود «مرگ خورشید» نام دارد.
او مشوقهای بزرگی در زندگی ادبی خود داشته است. در جایی گفته است که «مادرم عفیفه پژواک و پدرم نعمتالله پژواک بهترین مشوقهای قلم من بودهاند.» نعمتالله پژواک، پدرش، مرد نامداری در عرصهی سیاست و فرهنگ بوده است؛ و پروین در دسترخوان چنین مردی رشد و نمو یافته است.
او برای کودکان شعر و ترانه و داستان نوشته است.
زنی که به نواندیشی، دگرگونی و پیشرفت باور دارد. علاوه بر نویسندگی، حوالی ۱۷ سال پیش انجمن زنان افغان را با همکارانش پایهریزی کردند و به مهاجران تازهوارد به کانادا یاری رساندهاند. علاوه بر نوشتن و ترجمه و تصویرسازی کتاب کودک، در حوزهی حقوق زنان و مهاجرین هموطن خویش نیز فعالیتهایی را انجام داده است؛ مثلا عضو هیأت مدیرهی سازمان زنان افغان AWO))، عضو افتخاری شبکهی زنان افغان (Afghan Women’s Network)، از جمله حوزههای فعالیت وی در حوزهی حقوق زنان است.
کارنامهی نویسندگی، سرایش و ترجمه
دایرهی کار ادبی پروین پژواک خیلی وسیع است. آثارش که بیش از ۳۰ عنوان کتاب را دربر میگیرد، شامل داستان، رمان، شعر و ترجمه میشود؛ وی در یک عرصه بسنده نکرده است. در اینجا، با مراجعه به منابع مختلف زندگینامهی او را ترتیب دادهایم و نمایهی مختصری از کارنامه و فعالیتهای ادبی این بانوی ارجمند را لیست کردهایم تا اینکه نشانهای از بالندگی و «شدن» زنان افغانستان باشد. به یقین اگر سیستمی جلوگیر زنان افغانستان نباشد؛ آنگونه که در نظام طالبانی جلو هرگونه رشد و بالندگی زنان را گرفته است، قطعاً رشد و بالندگی خواهند داشت. کارنامهی پروین پژواک کد و علامت است برای گروه واپسگرای طالبان؛ نظام متحجرانهای که زنان را در چهاردیواری زندانی کرده است. کارنامهی آفرینشی و دایرهی فعالیتهای فرهنگی پروین پژواک، پژواکی است در فضای سترون کنونی و صدایی است بسیار رسا برای تاریخ کشور؛ تاریخی که گروه تروریستی طالبان، با تمسک به شریعت و فقه عقبماندهی خود حنجرهی زنان را در افغانستان بریده است.
آثار داستانی
آثار ادبی و آفرینشی پروین پژواک در بخش ادبیات داستانی شامل دو گروه بزرگسالان و کودکان میشوند. از آثار ادبی در حوزهی بزرگسال این آثار را میتوان نام برد:
الف. رمان و داستان بزرگسال
مجموعه داستان «نگینه و ستاره»، سال چاپ: ۱۳۸۰، کانادا، انتشارات هژبر؛
رمان «سلام مرجان»، سال چاپ: ۱۳۸۲، کانادا، انتشارات هژبر. این رمان به زبانهای پشتو، سویدنی، فرانسوی و انگلیسی ترجمه شده است.
ب. رمان، داستان و شعر کودک
بیشترین کار ادبی پروین پژواک، در حوزهی ادبیات کودک و نوجوان دستهبندی میشود. وی در این عرصه از نوشتن، تصویرسازی و ترجمهی کتاب را در کارنامهی خودش دارد. آثار او در زمینهی ادبیات کودک و نوجوان به قرار زیر است:
رمان «ماجراهای آرش»، برای اطفال و نوجوانان، سال چاپ: ۱۳۸۵، کابل، انتشارات هژبر؛
رمان «آبشار نسترن». این رمان به زبان فرانسوی ترجمه شده است؛
مجموعه داستان «گل اکاسی»، برای جوانان؛
داستان کوتاه مصور «پنج بزغاله»، برای اطفال، کابل، انتشارات کودکانه؛
داستان کوتاه مصور «شبنم و گلهای بهاری»، برای اطفال، انتشارات بوم دانا؛
داستان مصور «شبنم و شکل اشیا»، برای اطفال، انتشارات بوم دانا؛
مجموعه داستان کوتاه «گهواری کاغذی»؛
داستان کوتاه مصور «چهار دوست من»، برای کودکان با اشتراک هُژبر؛
داستان کوتاه مصور «گوزن و شاخهایش»، برای کودکان با اشتراک هُژبر؛
مجموعهی قصه «زیر آسمان کبود»، برای اطفال؛
مجموعه داستان کوتاه «قصههای دریا»، برای اطفال؛
مجموعه داستان مصور «من و نهال»، برای اطفال، به سه زبان، دری فارسی، پشتو و اوزبیکی، سال چاپ: 1400، کابل، مرکز معلومات افغانستان در دانشگاه کابل (ACKU)؛
کتاب مصور «زمین و آسمان»، برای اطفال و نوجوانان، سال چاپ: ۱۳۹۴ خورشیدی، کابل، مرکز معلومات افغانستان در دانشگاه کابل (ACKU).
پ. آثار شعری
بخش آفرینشهای ادبی پروین پژواک در حوزهی شعر نیز درخور توجه است. سرودههای چاپشدی وی به قرار زیر است:
مجموعه شعر «بیا گل بچینیم»، برای اطفال، سال چاپ: 1381، کابل، مرکز تعاون افغانستان؛
مجموعه شعر «دریا در شبنم»، سال چاپ: ۱۳۷۹، پشاور، انتشارات هژبر؛
مجموعه شعر «مرگ خورشید»، سال چاپ: ۱۳۸۱، کانادا، انتشارات هژبر؛
مجموعه شعر مصور «پرنده باش»، برای کودکان، سال چاپ: 1386، هرات، کار مشترک با هژبر؛
مجموعه شعر مصور «گل میچینم»، برای اطفال، سال چاپ: ۱۳۸۲، کابل، انتشارات مرکز تعاون افغانستان؛
شعر مصور «میخوانم تا بدانم»، برای اطفال؛
مجموعه شعر و نثر «تو از چشم من»؛
مجموعه شعر مصور «من و درخت» برای اطفال به زبان انگلیسی؛
مجموعه شعر دو زبانه (انگلیسی و فارسی) «The Tree and Me».
ت. آثار غیر ادبی
پروین پژواک علاوه بر فعالیتها و آفریدههای ادبی، کارنامهی پرباری نیز در حوزههای غیر ادبی دارد که ما در اینجا به آنها اشاره میکنیم:
کتاب مصور «گنج دری» برای آموزش زبان دری، کار مشترک با هُژبر، سال چاپ: ۱۳۸۶، کانادا، انتشارات هژبر؛
کتاب معلوماتی «از حیوانات بشنوید»، برای کودکان، چاپ اول ۱۳۹۰، چاپ دوم ۱۳۹۲، چاپ سوم ۱۳۹۵، کابل، مؤسسهی نشراتی رحمت در چوکات مؤسسهی آپ مرسی افغانستان؛
مجموعه نثر عارفانه «ابر، باران، دریا».
ج. رسامی کتاب
رسامی داستان مصور «پایان غمانگیز»، با اشتراک هُژبر، سال چاپ: ۱۳۷۳، پشاور؛
رسامی مجموعه اشعار «لیلی لیلی حوضک»، برای اطفال، با اشتراک هژبر، سال چاپ: ۱۳۸۴، ایران، انتشارات طراوت.
ح. ترجمه
ترجمهی رمان «شاهزادهی خوردترک»، اثر ایگزوپیری؛
ترجمهی کتاب «تعلیمات صحی»، راهنمای معلمان و شاگردان، دو جلد، سال چاپ: ۱۳۸۳، کابل، مؤسسهی کمک به اطفال افغانستان در امریکا؛
ترجمهی «دخترانی که زیر سنگ را دیدند»، داستان زندگی شش زن دانشمند و هنرمند؛
ترجمهی «راهی به سوی آزادی»، داستانهایی در مورد جنبش آزادی سیاهپوستان؛
ترجمهی «چوب خط مهتاب»، داستانهایی در مورد سرخپوستان؛
ترجمهی «نامههای شاگرد و معلم»، داستانهایی برای اطفال؛
گردآوری و ترجمهی «داستانهای آموزنده برای اطفال و نوجوانان افغانستان، مجموعه داستانهای حقیقی از سراسر جهان، سال چاپ: ۱۳۹۵، کابل، انتشارات مرکز منبع معلومات در دانشگاه کابل؛
ترجمهی «پشک دوپا با کلاه»، اثر داکتر سو (Dr. Seuss)، سال چاپ: ۱۳۹۶، کابل، مرکز معلومات افغانستان در دانشگاه کابل (ACKU)؛
ترجمهی چهار کتاب مصور، اثر ادریس شاه، از زبان انگلیسی به زبانهای دری و پشتو توسط پروین پژواک با اشتراک هُژبر شینواری، برای اطفال، انتشارات هوپ؛
ترجمهی کتاب مصور «مرغ مسخره»، برای اطفال، به دری و پشتو با اشتراک هُژبر؛
ترجمهی کتاب مصور «زن دهقان»، برای اطفال، با اشتراک هُژبر؛
ترجمهی کتاب مصور «شیری که چهرهی خود را در آب دید» برای اطفال، به دری و پشتو با اشتراک هژبر
ترجمهی کتاب مصور «پسرک بینام»، برای اطفال، به دری و پشتو با اشتراک هژبر.
خ. ویرایش
ویرایش کتاب مصور «باغچهی قصههای کودکان»، گل بلوچ، سال چاپ: ۱۳۹۵، کابل، افغانستان (به زبانهای دری و پشتو، انتشارات بوم دانا)؛
ویرایش کتاب مصور «بوم دانا و دختر باهوش» گُل بلوچ، سال نشر ۱۳۹۷، کابل، افغانستان (به زبانهای دری و پشتو، انتشارات بوم دانا).
د. گردآوری
مجموعهی افسانهی «بود نبود، زیر آسمان کبود»، برای اطفال.
تحصیلات
پروین پژواک دراقع از نظر رشتهی تحصیلی، تحصیلیافتهی یکی از رشتههای پزشکی است. اما اینکه آیا در راستای رشتهی تحصیلی خودش کار کرده است یا نه، منابع میگویند که به دلایل جنگافروزیهای آن زمان و مهاجرت نتوانست در رشتهی تخصصی و تحصیلی خودش کار کند. اما بر کنار از تخصص دانشگاهیاش، وی عمر خودش را در نویسندگی، آفرینش ادبی و ترجمه گذرانده است.
وی دوازده سال تعلیمی دورههای ابتدایی و متوسطهی خود را در لیسهی عالی ملالی به پایان برده است. سپس شش سال تحصیلی خود را در رشتهی طب اطفال (Pediatrics) به درجهی لیسانس در انستیتوت طبی ابوعلی سینای بلخی در کابل تحصیل کرد و سند کارشناسی خود را به دست آورد.
زندگی شخصی
پروین پژواک از متولدین دههی چهل خورشیدی است. در سحرگاه زمستان برفی ۱۳۴۵ در کابل زاده شد. بخشی از زندگیاش تا پیش از کودتای هفت ثور ۱۳۵۷ خورشیدی در قریهی سر سبز «باغبانی» ولسوالی سرخرود ولایت ننگرهار سپری شد و بخشی دیگر از سالهای کودکی را در شهر کابل پشت سر گذاشت.
پروین پژواک از نظر خانوادگی چه خانوادهی پدری چه خانوادهی زناشویی دارای وجاهت فرهنگی است. وی علاوه بر اینکه در محیط خانوادهی فرهنگی به دنیا آمد و رشد و نمو یافت. پدرش در زندگی مشترک زناشویی نیز توفیق بزرگی دست یافت؛ زیرا همسرش هژبر شینواری یکی از هنرمندان و کاریکاتوریستهای نامآشناست. وی در زمانی که هنوز دانشجوی انستیتوت طبی ابوعلی سینای بلخی در کابل بود، با هژبر شینواری آشنا گردید و سپس این آشنایی به ازدواج انجامید.
مهاجرت
پروین پژواک نیز مانند هر هممیهن خویش از نسل آواره است. در سال ۱۳۷۱ خورشیدی به دلیل آتش افروزی جنگهای داخلی راهی مهاجرت شد. سپس تجربهی مهاجرت در شهرهای چون پیشاور، پراک جمهوری چک را تجربه کرد و سرانجام در ایالت انتاریوی کانادا زندگی را پیگرفت.
