گزارشگر: محیا امید
در حالی که پس از بازگشت طالبان، اکثر فرصتهای شغلی زنان در افغانستان یا به طور کامل از بین رفته یا به شدت محدود شده است، یک تولیدی لباس شفاخانهای در ولایت هرات توانسته برای دهها زن زمینهی کار فراهم کند. این تولیدی کاملاً زنانه است و تحت نظارت طالبان فعالیت میکند، اما با وجود معاش پایین، برای بسیاری از زنانی که از تحصیل و کار رسمی محروم شدهاند، تنها منبع درآمد و حضور اجتماعی مانده است.
زهرا ۱۷ سال دارد و چهار سال است در این تولیدی کار میکند. او پس از بازگشت طالبان از ادامهی تحصیل بازماند و مدتی طولانی بدون کار در خانه ماند. زهرا میگوید: «خیلی افسرده شده بودم. مادرم که یک سال قبل در این تولیدی کار میکرد، وقتی دید وضعیتم بدتر میشود، مرا با خود به اینجا آورد.» او اضافه میکند که کار در این تولیدی، با وجود سختی و معاش کم، برایش تنها راه خروج از خانهنشینی اجباری بوده است.
این تولیدی شامل چهار بخش برش، دوخت، بستهبندی و ضدعفونی لباسها است. مروه ۱۶ سال دارد و سه سال است در بخش بستهبندی کار میکند. او میگوید: «کار در بخش بستهبندی خیلی سخت است. تمام روز سرِ پا هستیم. در این بخش ۱۴ نفر هستیم و لباسهای دوختهشده را بستهبندی میکنیم تا به بخش ضدعفونی منتقل شود.» مروه اضافه میکند که این کار خستهکننده است، اما در شرایطی که گزینه دیگری برای کار وجود ندارد، «از بیکاری بهتر است».
به گفتهی کارمندان، بخش برش یکی از دشوارترین و خطرناکترین بخشها است. فائزه که هفت سال است در این بخش کار میکند، میگوید: «کار ما به دقت کامل نیاز دارد. پنج نفر هستیم و تمام لباسها در همینجا برش میخورند. کار با وسایل برقی خطرناک است و اگر حواسمان جمع نباشد، دستهایمان آسیب میبیند.» پس از برش، لباسها به بخش دوخت انتقال داده میشوند.
سارا ۳۰ سال دارد و چهار سال است در بخش دوخت این تولیدی کار میکند. او میگوید: «چهار سال پیش شوهرم فوت شد. سه طفل دارم و کسی نبود مصارف زندگی ما را بدهد. از طریق یکی از آشناها این تولیدی را پیدا کردم و در بخش دوخت شروع به کار کردم.» سارا اضافه میکند که حجم کار روزانه بالاست: «هر روز باید صد جوره لباس داکتران و مریضان بدوزیم. کار سخت است، اما خوشحالم که میتوانم خودم مخارج زندگیام را تأمین کنم.»
آخرین مرحله کار، بخش ضدعفونی لباسها است. در این بخش شش کارمند مسئول ضدعفونی کردن لباسها هستند و پس از پایان این مرحله، لباسها برای ارسال به شفاخانهها آماده میشود. این تولیدی علاوه بر شفاخانههای هرات، لباسها را به ولایتهای دیگر از جمله کابل، مزارشریف و قندهار نیز ارسال میکند.
با وجود گستردگی کار و سختی آن، کارمندان میگویند معاشهای دریافتیشان پایین است. زهرا که در بخش ضدعفونی کار میکند، میگوید: «ماهانه چهار هزار افغانی معاش میگیرم. کار ما سخت است؛ علاوه بر یونیفورم، همیشه باید ماسک بزنیم و تمام روز با مواد ضدعفونی سروکار داریم.» او اضافه میکند که گاهی از کار زیاد و معاش کم خسته میشود، اما تأکید میکند: «بهتر از خانهنشستن است، مخصوصاً وقتی کنار مادرم کار میکنم.»
خانم زیبا احمدی از آغاز فعالیت این تولیدی، سرپرست اصلی آن است. او میگوید تایم کاری کارمندان از ساعت هشت صبح تا پنج عصر است.
خانم احمدی میافزاید: «معاش سرپرستها ماهانه ده هزار است و معاش کارمندان بخش برش به دلیل سختی کار هشت هزار و کارمندان بخش دوخت ماهانه هفت هزار معاش میگیرند و همچنان کارمندان بخش بستهبندی ماهانه پنج هزار معاش دریافت میکنند.»
فضای این تولیدی به طور کامل زنانه است و به گفتهی کارمندان، به جز راننده سرویس، هیچ مردی در محل کار حضور ندارد. هر بخش یک سرپرست مشخص دارد و روند کاری کارمندان در طول روز به صورت منظم ارزیابی میشود. این ساختار مدیریتی، در کنار تفکیک جنسیتی کامل، از جمله عواملی است که باعث شده فعالیت این تولیدی با وجود محدودیتهای حاکم ادامه پیدا کند.
به گفتهی شماری از کارمندان، نیروهای طالبان هر پانزده روز یکبار برای نظارت به این تولیدی میآیند و روند کاری و فضای محیط را بررسی میکنند. سارا میگوید: «طالبان میآیند و بررسی میکنند، اما تا حالا شکر خدا در کار ما دخالتی نکردهاند.»
پس از بازگشت طالبان به قدرت، فرصتهای شغلی و تحصیلی زنان در افغانستان بهشدت محدود شده است. بر اساس گزارش شاخص جنسیت افغانستان ۲۰۲۴ که توسط UN Women منتشر شد، چهار سال پس از بازگشت طالبان، ۸۰ درصد از زنان جوان از دسترسی به تحصیل، اشتغال یا آموزش محروم هستند. این گزارش نشان میدهد که افغانستان اکنون دومین شکاف جنسیتی وسیع جهان را دارد و زنان افغانستان به طور متوسط تنها ۱۷ درصد از ظرفیت خود برای استفاده از فرصتها و اعمال انتخابها را محقق میکنند، در حالی که میانگین جهانی برای زنان ۶۰.۷ درصد است.
