نویسنده: آترین آشوب
چهارشنبه، ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۵، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، طی نشستی از «ترکیهی بدون ترور» سخن گفت. او افزود که این سیاست ابتدا در داخل ترکیه اجرا خواهد شد و سپس به منطقه تعمیم داده خواهد شد. اردوغان همچنین از دیدار با پروین بولدان و مدحت سانجار، از سران حزب دموکراتیک خلقها، و گفتوگو با آنان در این زمینه یاد کرد.
هدف اردوغان از «ترکیهی بدون ترور»، به طور مشخص اشاره به مبارزات مسلحانه و مردمی کُردها در داخل و خارج از ترکیه دارد؛ از جمله در عراق، سوریه و حتی ایران. رژیم اردوغان سالهاست که با سیاست مرکزی و نگاه استعماری نهتنها حاضر به اعطای حقوق کامل شهروندی به کُردهای ترکیه نیست، بلکه حق دفاع، خودمختاری و مقاومت آنان را نیز به رسمیت نمیشناسد.
برای اجرای سیستماتیک این سیاست و سرکوب نیروهای مردمی کُرد، اردوغان از عبدالله اوجالان، رهبر زندانی حزب کارگران کُردستان (پ.ک.ک)، بهعنوان ابزار کلیدی برای فروپاشی تسلیحاتی و سیاسی این حزب از درون استفاده کرد. اوجالان پس از ۲۶ سال، در یک پیام ویدیویی ظاهر شد و از خلع سلاح پ.ک.ک سخن گفت و تأکید کرد که باید از مبارزهی مسلحانه بهسوی گفتوگو با رژیم اردوغان رفت.
در همین حال، شورای عالی رهبری «اتحاد جوامع کُردستان» (KCK) نیز در نشستهایی در قندیل و سایر مناطق، از این فراخوان پشتیبانی کرد، اما تأکید ورزید که حق دفاع مشروع را برای خود محفوظ نگه میدارد. این شورا همچنین تصریح کرد که قانون اساسی سال ۱۹۲۴ ترکیه، حقوق کُردها را به کلی انکار کرده است و در واکنش، پیمان لوزان، یکی از اسناد بنیادین جمهوری ترکیه، باید مورد بازنگری قرار گیرد.
مبارزات کُردها در چهار کشور
مبارزات کُردها در چهار کشور (ایران، عراق، سوریه و ترکیه)، یکی از تودهییترین مبارزات یک ملت وسیع، اما تجزیهشده و بیدولت، در سطح جهان است. این مبارزات اغلب جنسیتی و طبقاتیاند که دهههاست کُردها را علیه ستم ملی در این کشورها منسجم نگه داشتهاند. مبارزات کُردها فراملی و فراتر از مرزهای رسمی تعریف میشود، زیرا سرنوشت آنان در هر چهار کشور به اسارت قدرتهای ملی درآمده است.
۱. ایران
در ایران، جبهات خلقی و احزاب مختلف کُردی از جمله کومله، حزب دموکرات کُردستان ایران (PDKI)، و نیز گروههای مدنی و فعالان حوزههای زنان، کودکان و محیطزیست، بهویژه در قیام ژینا، از حقوق کُردها دفاع کردهاند. با وجود سرکوبهای شدید جمهوری اسلامی، این گروهها و جریانها همچنان فعالاند.
۲. عراق
وضعیت کُردها در عراق، در مقایسه با سایر کشورها، به مراتب بهتر است. پس از سالها مبارزه، آنان اکنون دارای حکومت محلی، پارلمان، نیروی نظامی بهنام پیشمرگه و نوعی خودمختاریاند. در اقلیم کُردستان عراق سه جریان اصلی حضور دارند: حزب دموکرات کُردستان عراق (KDP)، اتحادیهی میهنی کُردستان (PUK) و جنبش گوران (تغییر) که خواهان تمرکززدایی از قدرتاند.
۳. سوریه
در سوریه، حزب اتحاد دموکراتیک (PYD)، شاخهی سیاسی نزدیک به پ.ک.ک، ادارهی مناطق کُردنشین روژآوا را به دست دارد. یگانهای مدافع خلق (YPG) و یگانهای مدافع زنان (YPJ)، که تحت تأثیر فکری عبدالله اوجالاناند، نقشی مهم در شکست داعش ایفا کردند. ادارهی خودگردان شمال و شرق سوریه (AANES) با رویکردی دموکراتیک، فمینیستی و مشارکتی، در برابر اسلامگرایان و همچنین رژیم بشار اسد مبارزه میکند.
۴. ترکیه
کُردهای ترکیه در دو جبههی سیاسی و نظامی مبارزه میکنند. حزب دموکراتیک خلقها (HDP) حزبی مترقی است که از حقوق کُردها، زنان و اقلیتها دفاع میکند. با وجود فشارهای شدید، این حزب وارد پارلمان شد. صلاحالدین دمیرتاش، رهبر این حزب، سالهاست در زندان به سر میبرد. او در زندان کتابهایی دربارهی زنان و مقاومت نوشته است.
در کنار آن، حزب کارگران کُردستان (PKK) پرنفوذترین گروه چریکی ترکیه است. این حزب ابتدا با اصول لنینی-مارکسی آغاز کرد، اما بعداً تحت تأثیر اندیشههای اوجالان، به دموکراسی مشارکتی روی آورد.
خلع سلاح؛ پایان مقاومت یا تغییر فاز؟
معاملهی میان اردوغان و اوجالان، که بیش از یک سال در جریان بود، در نهایت به سود سیاستهای مرکزگرای رژیم اردوغان و به زیان مقاومت کُردها تمام شد. با این حال، اعلام پایان مقاومت کُردها زودهنگام به نظر میرسد.
در اقدامی نمادین، نیروهای پ.ک.ک در سلیمانیه، سلاحهای خود را به آتش کشیدند، نه آنکه آنها را تحویل رژیم دهند. این اقدام نمادین، هم برای قانعکردن رژیم بود و هم پیامی روشن برای مردم کُرد: این تصمیم برآمده از عاملیت و ارادهی خودشان بوده، نه تسلیم در برابر شعار «یک دولت، یک ملت، یک زبان».
زنان کُرد؛ منبع الهام زن، زندگی، آزادی
پ.ک.ک با الهام از اندیشههای دموکراسی مشارکتی عبدالله اوجالان، یکی از انقلابیترین رویکردهای جنسیتی و طبقاتی منطقه را بنیان گذاشت. شعار معروف «زن، زندگی، آزادی» در جنبش ژینا، ریشه در تجربهی تاریخی زنان کُرد در ترکیه، سوریه، عراق و ایران دارد.
یگانهای مدافع زنان، کونگره ستار، اتحادیهی زنان شرق کُردستان و حزب حیات آزاد کُردستان، در ساختار نظامی و اجتماعی، نقش پیشرو داشتهاند. این رویکرد نهتنها در ساختار نظامی که در بافت جامعهی کُردی نهادینه شده است.
در چنین جامعهیی، شعور سیاسی و عاملیت جمعی، حتا برای رهبران کاریزماتیک محدودکننده است. در این جامعه، هر فرد، ستون مقاومت و مبارزه است؛ عاملی که نمیتواند صرفاً بهعنوان ابزار در معاملات دیپلماتیک میان رهبر و حاکمیت استفاده شود.
جمعبندی
سیاست خلع سلاح پ.ک.ک، که حاصل معامله میان اوجالان و رژیم اردوغان است، اگرچه پایان یک مرحله از مبارزهی مسلحانه بهشمار میرود، اما به هیچوجه پایان مقاومت نیست. جنبشهای سیاسی با ظرفیت بالای تطبیق و بقا، همواره اشکال جدیدی از مقاومت را برمیگزینند. به نظر میرسد مقاومت کُردها نیز، با تغییر شکل و ابزار، اما با همان جوهرهی عدالتخواهانه و جمعمحور، ادامه خواهد یافت.
پینوشت: عکس از انترنت
