گزارشگر: محیا امید
منابع در هرات میگویند که خاطره جامی، بلاگر و کتابفروش آنلاین، هفتهی گذشته از سوی طالبان بازداشت شده است. به گفتهی منابع، هنوز هیچ اطلاعی از محل نگهداری و وضعیت او در دست نیست.
خاطره جامی پیش از بستهشدن دانشگاهها، دانشجوی دانشکدهی جامعهشناسی دانشگاه هرات بود. پس از ممنوعشدن ادامهی تحصیل زنان، او صفحهای برای فروش آنلاین کتاب راهاندازی کرد که اکنون حدود ۸۸ هزار دنبالکننده دارد. او از طریق این صفحه تلاش میکرد دسترسی جوانان، بهویژه زنان و دختران، را به کتاب و منابع مطالعاتی حفظ کند.
جامی همچنین کافهکتابی ویژهی زنان را در هرات راهاندازی کرده بود، اما طالبان این کافه را در نوامبر ۲۰۲۴ تعطیل کردند.
به گفتهی منابع نزدیک به خاطره جامی، او پیش از بازداشت اخیر نیز بارها به دلیل فعالیتهای آنلاین و فروش کتاب، از سوی طالبان احضار شده بود. این منابع میگویند در جریان این احضارها، دربارهی فعالیتهایش در شبکههای اجتماعی، هشدار دریافت کرده بود.
بررسی صفحهی اینستاگرام خاطره جامی نشان میدهد که پس از بازداشت او، تمامی تصاویر و ویدیوهای شخصیاش از این صفحه حذف شده است. هنوز مشخص نیست این تغییرات از سوی چه کسی انجام شده است.
یکی از فعالان فرهنگی در هرات که به دلیل نگرانیهای امنیتی نخواست نامش فاش شود، میگوید بازداشت خاطره جامی نگرانی بسیاری از زنان و دختران را افزایش داده است.
او میگوید: «خاطره برای بسیاری از دختران فقط یک کتابفروش نبود؛ او راهی برای دسترسی به کتاب ایجاد کرده بود. ما واقعاً نمیدانیم دیگر چطور زندگی کنیم. هر روز با این ترس از خانه بیرون میرویم که شاید اینبار نوبت ما باشد. وقتی کسی به خاطر کتاب و فعالیت فرهنگی بازداشت میشود، دیگر احساس امنیت برای هیچکس باقی نمیماند.»
شماری از فعالان مدنی میگویند بازداشت خاطره جامی، نگرانیها دربارهی محدود شدن بیش از پیش فعالیتهای زنان را افزایش داده است. به گفتهی آنان، در شرایطی که بسیاری از فضاهای فرهنگی برای زنان از میان رفته، برخورد با فعالان حوزهی کتاب، فرصت دسترسی زنان و دختران به منابع مطالعاتی را بیش از پیش کاهش میدهد.
این در حالی است که طالبان از ۶ جون ۲۰۲۶ بازداشت زنان و دختران در هرات به اتهام آنچه «رعایتنکردن حجاب مورد نظر» میخوانند را آغاز کردهاند؛ اقدامی که با واکنش نهادهای حقوق بشری و ملل متحد روبهرو شده است.
مریم (نام مستعار)، ۲۶ ساله و ساکن هرات، میگوید بازداشت زنان در ماههای اخیر به نگرانی روزمرهی بسیاری از خانوادهها تبدیل شده است، اما بازداشت زنانی که به طور علنی در حوزههای فرهنگی و اجتماعی فعالیت میکنند، نگرانیها را دوچندان کرده است.
او میگوید: «موضوع فقط بازداشت یک زن نیست؛ امروز هر زنی ممکن است هدف قرار بگیرد؛ اما وقتی کسی که سالها به صورت علنی فعالیت کرده و چهرهای شناختهشده است بازداشت میشود، این ترس ایجاد میشود که مجبوریم سکوت کنیم. انگار میخواهند نشان بدهند که دیگر هیچ حوزهای برای زنان امن نیست.»
با گذشت حدود یک هفته از بازداشت خاطره جامی، همچنان هیچ اطلاعات رسمی دربارهی وضعیت و محل نگهداری او منتشر نشده است. شماری از دنبالکنندگان جامی و فعالان مدنی با ابراز نگرانی از بازداشت او، خواستار آزادی فوری و روشنشدن وضعیتش شدهاند.
