گزارشگر: محیا امید
هر گرهی که آرزو محبی به نخ میزند، تنها بخشی از یک وسیلهی تزئینی نیست؛ بخشی از زندگی، خاطره و تلاش او برای ادامهدادن است. نخها در میان انگشتانش آرامآرام شکل میگیرند و به لباس، دستبند و وسایل تزئینی تبدیل میشوند؛ هنری که آرزو از کودکی آموخته و امروز، در میان محدودیتهای زندگی زنان در افغانستان، تلاش میکند با آن راهی برای تأمین زندگی پیدا کند.
آرزو محبی، زن افغانستانی که در ایران متولد و بزرگ شده است، ۱۱ ماه پیش همراه خانوادهاش از ایران اخراج شد و به هرات بازگشت. او پس از بازگشت، با سرمایهای اندک فعالیت هنریاش را دوباره آغاز کرد و کار در زمینهی صنایع دستی را از سر گرفت.
علاقهی آرزو به هنرهای دستی از کودکی آغاز شد. او نخستین آموزشهای مکرومهبافی را در ۹ سالگی در ایران فرا گرفت.
او توضیح میدهد: «اولین هنری که یاد گرفتم مکرومهبافی بود. از ۹ سالگی این هنر را یاد گرفتم و اولین وسیلهای که با مکرومه ساختم، جعبهی دستمال کاغذی بود. از همان دوران با علاقه و تمرین این هنر را ادامه دادم و به مرور زمان، هنرهای دیگری را نیز یاد گرفتم و به مهارتهایم اضافه کردم.»
آرزو در ابتدا بیشتر از طریق تمرین و تجربهی شخصی پیش میرفت و بعدها با استفاده از آموزشهای مختلف، تکنیکهای تازهتری را آموخت. او حدود ۱۰ سال است که به صورت جدی و حرفهای در زمینهی صنایع دستی فعالیت میکند. مکرومهبافی، گرهدوزی و شیرینیپزی از مهارتهایی است که او دنبال میکند.
او میگوید: «برای من مکرومه فقط یک هنر نیست؛ وقتی مشغول بافتن مکرومه میشوم، انگار در جهان خودم غرق میشوم. گرهزدن نخها و شکلگرفتن یک اثر با دستهای خودم، حس بسیار لذتبخش و آرامشبخشی دارد. این هنر به من کمک میکند ذهنم را از دغدغهها دور کنم و احساس آرامش بیشتری داشته باشم.»
آرزو سالها در ایران زندگی و کار کرده است. به گفتهی او، بازار فروش صنایع دستی در ایران نسبت به افغانستان رونق بیشتری داشت. پس از بازگشت به هرات، شماری از مردم به کارهایش علاقه نشان دادهاند، اما میزان فروش همچنان پایین است.
آرزو بخش زیادی از مواد اولیهی کارهایش را نیز از ایران تهیه میکند؛ اما انتقال آنها به افغانستان نیز همیشه آسان نیست. آشنایانی که میان ایران و افغانستان رفتوآمد دارند، این مواد را به تدریج برای او میآورند. آرزو میگوید: «خرید مواد اولیه از ایران خیلی ارزانتر تمام میشود، هرچند انتقال به افغانستان همیشه آسان نیست.»
زمان لازم برای ساخت محصولات مختلف متفاوت است. سادهترین محصول او، دستبند، حدود ۱۰ دقیقه زمان میبرد، در حالی که ساخت برخی لباسها و وسایل تزئینی ساعتها طول میکشد.
آرزو پس از بازگشت به هرات در نمایشگاههای مختلف صنایع دستی نیز شرکت کرده است. نخستین نمایشگاهش را سال گذشته، اندکی پس از بازگشت از ایران، در ارگ هرات تجربه کرد. حضور در این نمایشگاهها باعث شد کارهایش بیشتر دیده شود و توجه رسانهها را نیز جلب کند.
به گفتهی خودش، همین دیدهشدن زمینهی گفتوگوی او با طلوعنیوز را فراهم کرد. مصاحبه در کارگاه کوچکی که در خانهاش راه انداخته، انجام شد. آرزو در آن گفتوگو دربارهی فعالیتهایش و آموزش مکرومهبافی به زنان و دختران در هرات صحبت کرد.
او گفته است که برای ۲۵ زن و دختر زمینهی یادگیری مکرومهبافی و کار را فراهم کرده است. به گفتهی آرزو، برخی سفارشهایش نیز از خارج از کشور میرسد؛ از جمله لباسهای مکرومهبافی و دستبندهایی که با سنگهای قیمتی ساخته میشود.
اینستاگرام نیز یکی از راههای فروش محصولات اوست. شماری از مشتریان پس از دیدن کارهایش در اینستاگرام به او اعتماد کرده و سفارش دادهاند.
با این حال، ادامهی فعالیت در زمینهی صنایع دستی برای آرزو آسان نیست. او میگوید با شدت گرفتن محدودیتها، فروش محصولاتش به صفر رسید و نبود حامی مالی نیز شرایط را دشوارتر کرد.
او میگوید: «من حامی ندارم و خودم سرپرست خانه هستم. فعلاً شرایط برایم سخت است تا انشاءالله کمی روبهراه شوم.»
کاهش فروش صنایع دستی باعث نشد آرزو فعالیتش را متوقف کند. او برای تأمین هزینههای زندگی به پخت و فروش کیک و شیرینی روی آورد؛ کاری که به گفتهی خودش اکنون نسبت به صنایع دستی درآمد بیشتری دارد.
او توضیح میدهد: «از زمانی که محدودیتها شدت گرفت، فروش صنایع دستی من صفر شد و مجبور شدم برای خرج خانهام شروع کنم به درستکردن شیرینی و فروش آن. خدا را شکر فروشش خوب است و این من را بیشتر امیدوار کرد که باید قویتر ادامه بدهم.»
بازگشت به افغانستان برای آرزو تنها با دشواریهای اقتصادی همراه نبوده است. او میگوید در ۱۱ ماه گذشته از نظر روحی نیز روزهای سختی را پشت سر گذاشته است.
او توضیح میدهد: «برگشتن به شرایطی که با محدودیتهای زیادی روبهرو بودم، باعث شد احساس تنهایی، ناامیدی و فشار روحی زیادی داشته باشم. روزهایی بود که واقعاً احساس میکردم توان ادامهدادن ندارم، اما با تمام این سختیها هنوز امیدم را از دست ندادم و با قدرت ادامه میدهم و به بقیه خانمها هم کمک میکنم.»
او حالا تلاش میکند در کنار ادامهی فعالیتهای خودش، مکرومهبافی را به زنان دیگر نیز آموزش دهد. به باور او، صنایع دستی برای زنان در شرایط فعلی میتواند فراتر از یک سرگرمی باشد؛ مهارتی که امکان درآمدزایی و تقویت اعتمادبهنفس را فراهم میکند.
آرزو وضعیت زنان افغانستان، بهویژه در هرات، را سخت و محدودکننده میداند، اما معتقد است زنان همچنان توانایی و انگیزهی زیادی برای ادامهدادن دارند.
او میگوید: «من زنان افغانستان را بسیار قوی، بااستعداد و امیدوار میبینم. آنان هنوز تلاش میکنند از راههایی که برایشان امکانپذیر است مهارتهای خود را حفظ کنند، هنر یاد بگیرند و برای خودشان و خانوادهیشان درآمد ایجاد کنند.»
او میگوید تلاش میکند در حد توان خود به زنان دیگر آموزش بدهد تا آنان نیز بتوانند با یادگیری یک مهارت، استقلال اقتصادی و اعتمادبهنفس بیشتری پیدا کنند.
او میافزاید: «ما زنان افغانستانی فقط نیاز به ترحم نداریم؛ بیشتر از هر چیز به فرصت، حمایت و امکان کار و آموزش نیاز داریم.»
برای آرزو محبی، مکرومهبافی از یک علاقه کودکی آغاز شد؛ امروز این هنر بخشی از زندگی و تلاش او برای استقلال اقتصادی است. او در کنار ادامهی کار خود، میخواهد این مهارت را به زنان دیگر نیز آموزش دهد، تا آنان هم بتوانند از مهارتی که میآموزند، راهی برای درآمد و ادامهی زندگی پیدا کنند.
