گزارشگر: محیا امید
همزمان با آغاز امتحانات چهارونیمماهه در افغانستان، هزاران دختری که پس از محرومیت از آموزش متوسطه و لیسه، دروس خود را در مکاتب آنلاین ادامه دادهاند، این روزها امتحاناتشان از طریق تلفن همراه و کمپیوتر برگزار میشود. در نزدیک به پنج سال گذشته، آموزش آنلاین به مهمترین مسیر ادامهی آموزش برای بسیاری از دختران تبدیل شده است؛ با این حال، همچنان این پرسش پابرجاست که آیا آموزش آنلاین میتواند جای مکتب حضوری را بگیرد؟
مرسل کریمی، ۲۱ ساله و دانشآموز صنف دوازدهم مکتب آنلاین «بال پرواز»، نزدیک به سه سال است که آموزش خود را در این مکتب ادامه میدهد. به گفتهی او، روند آموزش در این مکتب، مانند بسیاری از مکاتب آنلاین، بر پایهی کلاسهای مجازی و محتوای دیجیتالی است.
او میگوید: «استادان پیش از برگزاری صنف، ویدیوها و سلایدهای درسی را در اختیار ما قرار میدهند و سپس در جلسات آنلاین، مطالب را توضیح میدهند و مشکلات ما را برطرف میکنند.»
به گفتهی او، هر مضمون استاد مشخص خود را دارد و کلاسها از طریق گوگل میت برگزار میشود. امتحانات نیز به صورت آنلاین و از طریق گوگل فرم برگزار میشود؛ سیستمی که به گفتهی او، در صورت خروج دانشآموز از صفحهی امتحان، دسترسی به آزمون را قطع میکند.
مرسل معتقد است آموزش آنلاین، با وجود تفاوتهایی که با مکتب حضوری دارد، فرصتهای تازهای برای دانشآموزان فراهم کرده است.
او میگوید: «در مکتب حضوری دوستان خود را میبینیم و ارتباط بیشتری داریم، اما در مکتب آنلاین از نظر یادگیری و دانایی پیشرفت بیشتری میکنیم. در کنار درسهای مکتب، سواد دیجیتالی ما بالا میرود و با تکنولوژی بیشتر آشنا میشویم.»
به گفتهی او، هرچند مدرک مکاتب آنلاین هنوز در افغانستان و برخی کشورها به طور رسمی پذیرفته نمیشود، اما شماری از دانشآموزان توانستهاند با همین مدرک برای ادامهی تحصیل در خارج از کشور بورسیه دریافت کنند.
مرسل میافزاید: «به نظر من، آموزش آنلاین از نظر امکانات و یادگیری بهتر است؛ چون بدون رفتوآمد، در خانه و در فضای امن درس میخوانیم.» اما تجربهی همه دانشآموزان یکسان نیست.
سمیرا، ۱۹ ساله و دانشآموز صنف یازدهم همین مکتب، امسال برای نخستینبار آموزش آنلاین را تجربه میکند. او میگوید با رسیدن امتحانات چهارونیمماهه، هنوز از شیوهی برگزاری آزمونها اطمینان ندارد و همین موضوع باعث نگرانیاش شده است.
سمیرا میگوید: «این اولینبار است که امتحانم را با این سیستم پاس میکنم. هنوز دقیق نمیدانم امتحانها چگونه برگزار میشود و همین باعث شده استرس داشته باشم.»
به گفتهی او، هرچند آموزش آنلاین تنها راه ادامهی تحصیل اوست، اما هنوز آن را جایگزین مکتب حضوری نمیداند. او تأکید میکند که مشکلات انترنت و برق گاهی روند آموزش را مختل میکند و حضور منظم در کلاسها را دشوار میسازد: «جلسات در گوگل میت برگزار میشود و انترنت زیادی مصرف میکند. گاهی به دلیل قطع برق یا مشکلات انترنت نمیتوانم درست در صنف حاضر شوم.»
سمیرا، برخلاف مرسل، مکتب حضوری را گزینهی مطلوبتری میداند و یکی از مهمترین دلایل آن را اعتبار مدرک عنوان میکند: «در مکاتب حضوری مدرک معتبر است و مسیر کانکور و دانشگاه مشخص است، اما در مکاتب آنلاین هنوز امیدی به اعتبار کامل مدرک ندارم.»
مهران حیدری، ۳۳ ساله و استاد ریاضی در یکی از مکاتب آنلاین، میگوید با آغاز امتحانات چهارونیمماهه، صدها دانشآموز در آزمونهای آنلاین شرکت میکنند. به گفتهی او، مهمترین چالش این امتحانات، نظارت بر روند آزمون و جلوگیری از تقلب است.
او میگوید: «در فضای آنلاین ابزارها و امکاناتی وجود دارد که ممکن است بعضی شاگردان را به سمت تقلب سوق بدهد. استاد نمیتواند در تمام مدت امتحان ببیند شاگرد دقیقاً چه کاری انجام میدهد و حتا ممکن است شخص دیگری به جای او در آزمون شرکت کند.»
او میافزاید برای کاهش این مشکل، از ابزارهایی مانند گوگل فرم و سامانههایی استفاده میشود که در صورت خروج دانشآموز از صفحهی آزمون، دسترسی او را قطع میکنند.
با وجود این، حیدری معتقد است آموزش آنلاین صرفاً جایگزینی برای صنف درسی نیست، بلکه مهارتهایی را به دانشآموزان میآموزد که در آموزش حضوری کمتر فرصت کسب آنها وجود دارد.
او میگوید: «شاگردان کار با ابزارهای دیجیتال را یاد میگیرند و حتا بعد از پایان صنف هم میتوانند با استاد در ارتباط باشند. بسیاری از شاگردان در فضای مجازی راحتتر سوال میپرسند و با دانشآموزانی از ولایتهای دیگر آشنا میشوند.»
حیدری همچنین به وضعیت مالی مکاتب آنلاین اشاره میکند و میگوید همهی این مراکز شرایط یکسانی ندارند؛ برخی از دانشآموزان شهریه دریافت میکنند و برای استادان معاش میپردازند، اما بسیاری دیگر به صورت رایگان فعالیت میکنند و آموزگاران به شکل داوطلبانه تدریس میکنند. او که خود دو سال نخست تدریسش را بدون دریافت حقوق انجام داده، میگوید انگیزهی دانشآموزان نیز یکسان نیست: «بعضی از شاگردان با تمام توان درس میخوانند، اما افرادی هم هستند که فقط برای گرفتن مدرک ثبتنام میکنند. حتا از من پرسیدهاند آیا میشود بدون درس خواندن و در برابر پرداخت پول مدرک گرفت؟ چنین کاری در حق دانشآموزانی که واقعاً تلاش میکنند، بیانصافی است.»
او دربارهی اعتبار مدرک این مکاتب نیز میگوید شماری از دانشآموزان توانستهاند با استفاده از همین مدارک، برای ادامهی تحصیل در خارج از کشور بورسیه دریافت کنند.
حیدری تأکید میکند که آموزش آنلاین، هرچند جایگزین کامل مکتب حضوری نیست، اما در شرایط کنونی مسیر آموزش را برای بسیاری از دختران باز نگه داشته است.
فاطمه هاشمی، ۲۸ ساله، پیش از بستهشدن مکاتب دخترانه، مضمون دری را برای دانشآموزان صنفهای یازدهم و دوازدهم در یکی از مکاتب حضوری تدریس میکرد. او که حالا مضمون دری را در یک مکتب آنلاین تدریس میکند، میگوید با رسیدن امتحانات چهارونیمماهه، نگرانی شاگردان فقط به دشواری امتحان محدود نمیشود، بلکه قطع برق و انترنت نیز به یکی از دغدغههای اصلی آنان تبدیل شده است.
او میگوید: «گاهی شاگرد برای امتحان آماده است، اما درست در زمان آزمون برق قطع میشود یا انترنت از دسترس خارج میشود. این موضوع استرس زیادی برای شاگردان ایجاد میکند، چون ممکن است امتحانشان ناتمام بماند یا فرصت پاسخ دادن را از دست بدهند.»
هاشمی که دو سال است در این مکتب تدریس میکند، معتقد است آموزش آنلاین با وجود همهی مزایایش، در کشوری مانند افغانستان همواره با چالشهای زیرساختی روبهرو است: «آموزش آنلاین واقعاً فرصت ارزشمندی است، اما وقتی برق و انترنت پایدار نباشد، هم استاد و هم شاگرد هر جلسه را با استرس آغاز میکنند. گاهی تمام برنامهی درس به خاطر چند دقیقه قطع برق یا انترنت به هم میریزد.»
با این حال، او تأکید میکند که همین فرصت نیز برای هزاران دختر اهمیت زیادی دارد: «با همه این مشکلات، همین که دختران هنوز میتوانند درس بخوانند، با استاد ارتباط داشته باشند و امیدشان به ادامهی تحصیل را از دست ندهند، بسیار ارزشمند است. آموزش آنلاین شاید جای مکتب حضوری را نگیرد، اما در شرایط امروز افغانستان، روزنهای است که نباید بسته شود.»
پس از آنکه طالبان در سپتامبر ۲۰۲۱ دروازههای مکاتب متوسطه و لیسه را به روی دختران بستند، آموزش آنلاین به یکی از معدود راههای ادامهی تحصیل برای آنان تبدیل شد. بر اساس آمار صندوق حمایت از کودکان ملل متحد (یونیسف)، نزدیک به ۲.۲ میلیون دختر در افغانستان همچنان از آموزش متوسطه محروماند؛ آماری که با آغاز هر سال آموزشی و محرومماندن هزاران دختر دیگر از ورود به صنف هفتم، رو به افزایش است.
پینوشت: عکس از انترنت
