گزارشگر: ملیحه افضلی
نزدیک به پنج سال است که نصف جامعه، با به صدا درآمدن زنگ سال تعلیمی جدید، در سوگ نرفتن به صنفهای درسی مینشینند.
این صدا برای دخترانی که هنوز هم کتابها و لباسهای مکتبشان در گوشهای از خانه خاک میخورد و آرزوهایشان در سکوت اتاقها محبوس مانده است، یکسان نیست. آنها هنوز چشمبهراه بازگشایی مکتب و دانشگاه هستند.
بستهماندن دروازههای مکاتب و محروم بودن زنان از ابتداییترین حقوقشان، تنها نگرانی زنان و دختران افغانستان نیست؛ بلکه جهان نیز نگران است و برای به دستآوردن حقوق آنان دادخواهی میکند.
ملل متحد در تازهترین گزارش خود از وخامت شدید وضعیت حقوق بشر در افغانستان خبر داده و هشدار داده است که زندگی شهروندان، بهویژه زنان و دختران، زیر حاکمیت گروه طالبان به طور چشمگیری دشوار شده است.
فولکر ترک، کمیشنر عالی حقوق بشر ملل متحد، هنگام ارائهی این گزارش گفت: «سیل احکام و محدودیتهای اعلامشده از زمان بازگشت گروه طالبان به قدرت، در سال ۲۰۲۱، تأثیر مخربی بر مردم افغانستان، بهویژه زنان و دختران، داشته است.»
این وضعیت باعث نگرانی زنان معترض نیز شده است.
دریا نشاط، یکی از زنان معترض، میگوید:
نخستین خواستهام این است که دروازههای مکاتب بدون هیچگونه تبعیض و محدودیت به روی همه، بهویژه دختران، باز شود.
آنها نیاز دارد در محیطی امن، آزاد و باکیفیت آموزش ببینند»
او در ادامه میافزاید:
«من شاهد هستم که بسیاری دخترانی که از مکتب بازماندهاند، از روی ناچاری به مدرسه رجوع کردهاند و در برخی موارد تحت تأثیر فضای محدود، مدرسه را بر مکتب ترجیح میدهند. این یک ضایعهی بزرگ برای آیندهی افغانستان است؛ زیرا نسلی که باید با علم و آگاهی رشد کند، از آموزش معیاری محروم میشود. از همینرو، آموزش برای من ارزشی حیاتی دارد؛ چون بدون آن، نه فرد به رشد واقعی میرسد و نه جامعه به پیشرفت.»
پس از رویکار آمدن گروه طالبان و بستهشدن مکاتب دخترانه در سال ۲۰۲۱، زنان و دختران افغانستان خاموش ننشستهاند و صدای اعتراض خود را بلند کردهاند؛ مبارزهای که تا امروز ادامه دارد.
نرگس عزیزی شهاب، مسئول جنبش «راه آزادی زنان افغانستان»، میگوید:
«من خود را بخشی کوچک اما متعهد از این مبارزهی بزرگ میدانم. بهعنوان خبرنگار، فعال حقوق زنان و مسوول یک جنبش، وظیفه خود میدانم که صدای دخترانی باشم که امروز از رفتن به مکتب محروم شدهاند. من تلاش میکنم از هر فرصتی، چه از طریق فعالیتهای رسانهای، مدنی، نوشتن یا رساندن پیام زنان افغانستان به جامعهی جهانی، برای دفاع از حق آموزش استفاده کنم و باور دارم این مبارزه تنها برای امروز نیست، بلکه برای آیندهی افغانستان است.»
بیش از پنج سال است که این روند ادامه دارد و دروازههای مکاتب به طور سیستماتیک به روی دختران بسته شده است؛ با این حال، زنان هنوز تسلیم نشدهاند و امیدوارند روزی این دروازهها باز شود.
دختران پس از بستهشدن مکاتب، به سمت آموزشهای آنلاین، کورسها و فعالیتهای هنری روی آوردند؛ از جمله خیاطی، نقاشی و سایر مهارتها، تا درد و رنج درونی خود را ابراز کنند.
اما در کنار این تلاشها، روایتهای تلخی نیز وجود دارد؛ برخی به ازدواج اجباری تن دادهاند، برخی دچار افسردگی شدهاند و حتا مواردی از خودکشی نیز گزارش شده است.
با این وجود، اکثریت زنان مقاومت کردهاند، تسلیم نشدهاند و به آگاهی رسیدهاند. زنان معترض در جامعهی امروز، صدای خفهشدهی دختران افغانستان شدهاند.
بسیاری از آنان آزادی را حق اساسی زنان میدانند و از جامعهی جهانی و نهادهای حقوق بشری میخواهند که صدای زنان افغانستان را بشنوند و آنها را تنها نگذارند.
مریم (نام مستعار)، مسئول جنبش «فانوس آزادی»، میگوید:
«آموزش حق بنیادی انسان است و بستن دروازههای مکاتب، آینده یک ملت را در تاریکی فرو میبرد. بازگشایی فوری و بدون قید و شرط مکاتب و نهادهای تحصیلی به روی دختران، یک ضرورت ملی است.»
از سوی دیگر، ملل متحد اعلام کرده است که شمار کودکان بازمانده از آموزش در جهان برای هفتمین سال پیاپی افزایش یافته و به ۲۷۳ میلیون نفر رسیده است.
همچنان، گزارشها نشان میدهد که از هر شش کودک در سن مکتب، یک کودک از آموزش محروم است و تنها دو نفر از هر سه دانشآموز موفق به تکمیل دورهی متوسطه میشوند. این آمار نشاندهندهی یک بحران جهانی در حوزهی آموزش است که وضعیت افغانستان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
ادامهی این روند میتواند افغانستان را به سمت انزوای بیشتر سوق دهد و جایگاه این کشور را در سطح جهانی تضعیف کند. محدودیت آموزش و آزادی، مانع پیشرفت جامعه شده و زمینهساز رکود، فقر و عقبماندگی خواهد بود.
