پروندهی داستاننویسان زن افغانستان (۷)
پژوهشگر: قدم شاهی
دکتر شریفه شریف، زنی چندصدایی است؛ او به زبانهای فارسی، پشتو و انگلیسی نوشته و همچنان مینویسد. زنی چندوجهی: داستاننویس، پژوهشگر حوزهی زنان و کودکان، آموزگار، مترجم و فعال در عرصهی حمایت از حقوق زنان و مبارزه با خشونت علیه زنان و کودکان؛ و زنی است که، از کشوری که اکنون آموزش برای دختران در آن «حرام شرعی» اعلام شده، با وجود همهی دشواریها، به درجهی دکترا دست یافته است.
زنان موفقی همچون خانم شریف پیام روشن و آشکاری برای وضعیت سنگ و سمنت کنونی کشور ما دارند؛ وضعیتی که طالبان زنان را در خانه زندانی و به اصطلاح عوام «کوتهقلفی» کردهاند. وگرنه زن افغانستان شایستهی بالندگی، زندگی شرافتمندانه و آزادی است، نه بندی در بندیخانهی خانگی. خانم شریف از همان صداهای زنان افغانستان است که نهتنها در جغرافیای تنگ این سرزمین طنینانداز شده، بلکه از فراسوهای آن نیز گذشته است؛ تا یکی از نمایندگان توانای صدای زنان افغانستان باشد: زنی که «میتواند»، «توانست» و «خواهد توانست» کارهای شود.
کارنامهی نویسندگی
خانم شریف از نظر سلسلهمراتب زمانی و تقویم تاریخ، هفتمین زن داستاننویس افغانستان و نویسندهی دههی سی به شمار میرود. او در سال ۱۳۵۲ خورشیدی به داستاننویسی روی آورد. در مصاحبهای گفته است: «در نوجوانی بیشتر به زبان فارسی داستان کوتاه مینوشتم». وی با نامهای مستعار «افسانه» و «شهلا» مینوشته است. در زمانی که دانشجوی دیپارتمنت ادبیات پشتو بود، نخستین کار ادبی وی در مجموعهاشعار برگزیدهی «شاعران آزاده و متعهد» چاپ شد. زمانی که در افغانستان حضور داشت، داستانهای کوتاه وی در نشریات «میرمن» و «پشتون ژغ» و «ژوندون» به چاپ میرسید.
پس از مهاجرت به تورنتوی کانادا نیز از نوشتن دست برنداشت و آثارش در جراید و اخبار به زبان پشتو و فارسی به نشر رسید.
از خانم شریف چندین اثر ادبی چاپ و منتشر شده است. نخستین مجموعهداستان او با عنوان «سنگساران گنهکار» در سال ۱۳۷۲ یا ۱۳۷۳ در کانادا منتشر شد. پس از آن، مجموعهداستان کوتاه به زبان پشتو با نام «کرکی» در سالهای ۱۳۸۷ یا ۱۳۸۸ خورشیدی در شهر پیشاور پاکستان چاپ شد. همچنین مجموعهداستان «چا او چا ویل» نیز از آثار دیگر اوست که در سالهای پسین منتشر شد.
کتاب «On The Edge Of Being» که آمیزهای از سفرنامه و خاطره است به زبان انگلیسی در سال ۲۰۱۱ در کانادا انتشار یافت. افزون بر آن، مقالاتی به زبان انگلیسی نیز از وی چاپ شده است؛ از جمله: مقالهی پژوهشی در مورد ازدواج کودکان، چاپ دانشگاه تگزاس در سال ۲۰۱۴ (Children of Afghanistan: The Path to Hope. Ed. University of Texas Press.) و مقالهی پژوهشی دربارهی «جنسیت و بحران روانی/ تروما در کتاب ریشهها و راههای بیجا شدن و بحران روانی در کانادا (Roots and Routs of Displacement and Trauma) در سال ۲۰۱۵ در کانادا.
کارنامهی مترجمی
شریفه شریف در کارنامهی فرهنگی خود، ترجمههایی نیز از خود به یادگار گذاشته است. ترجمهی «مفاهیم تراژدی شکسپیر» به فارسی و «تئوریهای داستان کوتاه» که به پشتو چاپ و منتشر شده است. وی زمانی که از امریکا به کابل برگشت، مجموعهداستان کوتاهی را به زبان پشتو ترجمه کرد. همچنین یک مجموعهداستان کوتاه را به زبان فارسی ترجمه کرده بود که پیش از مهاجرت برای چاپ به انجمن ادبیات سپرده بود؛ اما سرنوشت آن کتاب هنوز روشن نیست.
تعلیمات و تحصیلات
شریفه شریف در سال ۱۳۳۲ خورشیدی در شهر قلات، یکی از محرومترین مناطق افغانستان از نظر توسعهی فرهنگی، به دنیا آمد. دورههای ابتدایی و متوسطهی مکتب را در شهرهای مختلف افغانستان مانند شبرغان، ارزگان و غزنی خواند. از مکتب زرغونهی شهر کابل سند فراغت صنف دوازده را گرفت. سپس در سال ۱۳۵۵ خورشیدی وارد دانشکدهی ادبیات دانشگاه کابل شد. دورهی لیسانس را در ادبیات پشتو به پایان رساند. سپس عازم امریکا شد. سند فوق لیسانس را در ادبیات مقایسوی (Comparative Literature) و دکترا را در رشتهی پالیسی تعلیم و تربیت/ علوم اجتماعی از دانشگاه الونای امریکا به دست آورد.
کارنامهی آموزشی
شریفه شریف علاوه بر دیگر فعالیتها، کارنامهی آموزشی نیز دارد. وی سالهای زیادی در کالج سنکا (Seneca College) در ایالت انتاریوی کانادا مضامین خدمات اجتماعی تدریس کرده است. این کالج یکی از معتبرترین کالجهای دولتی کاناداست. این، یعنی زنی از لایههای زیرین جامعه، متعلق به افغانستان، در جایگاه معتبر آموزشی قرار گرفته است. این، صدای بلندی است در گسترهی وسیع.
کارنامهی سیاسی
وی مدتی، ظاهراً یک سال و شش ماه، از سال ۱۳۸۴ یا ۱۳۸۵ خورشیدی، در دورهی ریاستجمهوری حامد کرزی فعالیت سیاسی داشت. بر اساس منابع موجود، او بهعنوان مشاور رسانهای در پروژههایی بیرون از ساختار رسمی حکومت، اما مرتبط با دولت کرزی، فعالیت میکرد. همچنین گمان میرود که وی بهعنوان مشاور فرهنگی برای دولت یا نیروهای کانادایی کار کرده باشد؛ چرا که او شهروند کانادا است.
کارنامهی رسانهای
خانم شریف در زمان جمهوریت سردار محمد داوود خان، گرداننده و دکلماتور اشعار پشتو در رادیوی افغانستان بود. در سالهای پسین، گویندگی بخش فارسی رادیو آزادی و نیز سابقهی فعالیت در رادیو کانادا برای افغانستان را در کارنامهی رسانهای خود ثبت کرده است.
…و مهاجرت
خانم شریف در سالهای ۱۳۶۹ یا ۱۳۷۰ خورشیدی به کانادا کوچ کرد. اکنون که این سیاهه در سال ۱۴۰۴ خورشیدی نوشته میشود، او بیش از سه دهه است که در کانادا زندگی میکند؛ با این حال، همچنان از رنجها و صدای زنان افغانستان جدا نبوده و نیست.
